Tytuł modułu
Mistrz własnej nauki: Strategie nauki i samoregulacja
Docelowa grupa wiekowa
7–14 lat (z podziałem na grupy wiekowe: Scenariusz 1 – 7-10 lat; Scenariusze 2 i 3 – 11-14 lat)
Szacowany czas trwania
3 sesje trwające po około 45–60 minut (łącznie: około 150–165 minut)
Moduł opiera się na założeniu, że długoterminowe sukcesy w edukacji uczniów z doświadczeniem migracji zależą nie tylko od tego, czego się uczą, ale także od tego, jak wygląda ich proces nauki. Ucząc samoregulacji uczenia się (ang. SRL – self-regulated learning), moduł pomaga uczniom planować własną pracę, obserwować swoje postępy i zauważać nawyki związane z nauką. Kompetencje te są zgodne z Europejskimi ramami kompetencji cyfrowych dla nauczycieli (ang. DigCompEdu – Digital Competence Framework for Educators) w zakresie obszaru 3 – „Zarządzanie korzystaniem z technologii cyfrowych w procesie nauczania–uczenia się”, a w szczególności z obszarem 3.4 „Samoregulacja uczenia się”, oraz z Europejską kompetencją kluczową „umiejętność uczenia się”.
Zgodnie z założeniami modelu Uczenia się i mentoringu wspomaganego technologią (ang. TELMS – Technology Enhanced Learning Mentoring Support) moduł został zaprojektowany tak, aby stopniowo zwiększać odpowiedzialność uczniów za własną naukę. Na początku mentor zapewnia intensywne wsparcie, które następnie stopniowo ogranicza w miarę, jak uczniowie zyskują większą pewność siebie i samodzielność. Stopniowe wycofywanie wsparcia jest szczególnie korzystne dla nowych uczniów z doświadczeniem migracji, którzy mogli doświadczyć przerw w edukacji lub spotkać się z innymi wymaganiami dotyczącymi edukacji w kraju pochodzenia.
Moduł integruje założenia metody Zintegrowanego kształcenia przedmiotowo-językowego (ang. CLIL – Content and Language Integrated Learning), wykorzystując strategie uczenia się i samodzielną organizację nauki z wykorzystaniem technologii cyfrowych zarówno jako treść zajęć, jak i jako narzędzia do rozwijania kompetencji językowych. Uczniowie poznają słownictwo i struktury językowe związane z planowaniem, refleksją i argumentowaniem, a jednocześnie rozwijają umiejętność świadomej nauki. Zgodnie z modelem 4C Coyle’a moduł skupia się na treściach (ang. Content) – strategie uczenia się i samoregulacja; komunikacji (ang. Communication) – język akademicki i język wyrażający refleksje; poznaniu (ang. Cognition) – krytyczna ocena treści generowanych przez sztuczną inteligencję oraz formułowanie poleceń dla AI; oraz kulturze (Culture) – rozumienie, w jaki sposób normy dotyczące nauki i nawyki związane z korzystaniem z technologii cyfrowych mogą różnić się w zależności od kontekstu.
Z punktu widzenia rozwoju językowego moduł celowo łączy podstawowe umiejętności komunikacyjne (ang. BICS – Basic Interpersonal Communication Skills) z językiem edukacji szkolnej (ang. CALP – Cognitive Academic Language Proficiency). Scenariusz 1, przeznaczony dla młodszych uczniów (7–10 lat), koncentruje się na konkretnym, podstawowym słownictwie – potrzebnym do wykonywania i opisywania zadań (BICS). Scenariusze 2 i 3, skierowane do starszych uczniów (11–14 lat), stopniowo wprowadzają coraz bardziej abstrakcyjny język akademicki – język służący uzasadnianiu, ocenianiu i formułowaniu precyzyjnych wypowiedzi (podstawowe elementy CALP). Badania dotyczące uczniów z doświadczeniem migracji wskazują, że podstawowe umiejętności komunikacyjne mogą rozwijać się w ciągu jednego do dwóch lat, podczas gdy osiągnięcie biegłości w języku edukacji szkolnej może wymagać od pięciu do siedmiu lat nauki. Dlatego moduł został zaprojektowany tak, aby wspierać rozwój językowy uczniów na różnych etapach, bez nadmiernego obciążania ich poznawczo.
Wykorzystanie narzędzi cyfrowych w całym module ma dwa główne cele: rozwijanie kompetencji cyfrowych zgodnie z obszarem 2 Europejskich ram kompetencji cyfrowych (ang. DigComp – Digital Competence Framework) „Zasoby cyfrowe”, w tym z obszarami 2.1-2.3 „Wybieranie, tworzenie i modyfikowanie treści cyfrowych” i „Zarządzanie, ochrona i udostępnianie treści cyfrowych”, oraz zmniejszanie obciążenia poznawczego związanego z nauką opartą głównie na tekście. Dzięki wykorzystaniu różnych form przekazu uczniowie mogą również prezentować swoją wiedzę i umiejętności w sposób dostosowany do ich potrzeb.
W tym module mentor pełni rolę wsparcia dla uczniów i przewodnika po procesie uczenia się, a nie eksperta, który przede wszystkim przekazuje wiedzę. W ramach modelu TELMS mentor działa jako osoba posiadająca większą wiedzę lub doświadczenie (ang. MKO – More Knowledgeable Other), pomagając uczniom lepiej rozumieć i organizować proces własnej nauki. Jest to szczególnie ważne w przypadku uczniów, którzy nie mieli wcześniej okazji rozwijać umiejętności planowania nauki, monitorowania własnych postępów czy krytycznej oceny informacji dostępnych w środowisku cyfrowym.
Do zadań mentora w ramach wszystkich trzech scenariuszy należą:
Sztuczna inteligencja jest wykorzystywana w tym module wyłącznie zgodnie z zasadą „człowiek w pętli” (ang. HIL – Human-in-the-Loop). Mentor stale nadzoruje wykorzystanie AI z perspektywy pedagogicznej. Ponadto wszystkie interakcje uczniów z narzędziami opartymi na sztucznej inteligencji są odpowiednio zorganizowane, oparte na wsparciu mentora i poddawane krytycznej analizie.
Wykorzystanie AI przez mentora
Przed zajęciami oraz w ich trakcie mentor korzysta z narzędzi sztucznej inteligencji, aby skrócić czas przygotowywania materiałów oraz upewnić się, że są one odpowiednio dostosowane do poziomu językowego uczniów:
Wykorzystanie AI przez uczniów
Uczniowie korzystają z narzędzi AI w sposób dostosowany do ich wieku i pod ścisłym nadzorem mentora:
Moduł wspiera całościowy rozwój kluczowych kompetencji, podzielonych na trzy główne obszary:
Kompetencje cyfrowe (ramy DigComp)
Kompetencje językowe (BICS / CALP)
Umiejętności społeczne, osobiste i XXI wieku
| Nazwa narzędzia | Cel / Opis zastosowania |
| ClassDojo | Uczniowie korzystają z narzędzia w Scenariuszu 1 jako głównej platformy do tworzenia portfolio i monitorowania celów. Młodsi uczniowie zamieszczają zdjęcia swoich najlepszych prac oraz śledzą punkty przyznawane za wykonanie zadań i dobre zachowanie. |
| Seesaw | Alternatywne narzędzie do tworzenia portfolio w Scenariuszu 1, przeznaczone do wykorzystania w szkołach, które preferują dedykowaną platformę do gromadzenia prac uczniów. Uczniowie przesyłają materiały cyfrowe i opisują je, wykorzystując również nagrania głosowe. |
| ChatGPT / bezpieczne narzędzie konwersacyjne oparte na AI | Wykorzystywane w Scenariuszach 2 i 3 dla uczniów w wieku 11–14 lat, zawsze pod ścisłym nadzorem mentora. W Scenariuszu 2 mentor wykorzystuje AI do przygotowania tekstu, który uczniowie weryfikują pod kątem poprawności informacji. W Scenariuszu 3 uczniowie korzystają z bezpiecznego narzędzia AI, aby ćwiczyć formułowanie jasnych i precyzyjnych poleceń. |
| MagicSchool.ai / Twee | Mentor korzysta z tych narzędzi przed zajęciami do przygotowywania tekstów dostosowanych do poziomu znajomości języka uczniów, uproszczonych instrukcji oraz przykładowych zdań odpowiadających ich aktualnym potrzebom językowym. |
| Kahoot! | Wykorzystywany w końcowej fazie Scenariusza 2 jako narzędzie oceniania kształtującego w formie krótkiego quizu. Uczniowie powtarzają kluczowe słownictwo związane z krytycznym myśleniem i korzystaniem z AI w angażującej formie, bez presji formalnego oceniania. |
| Google Slides / Canva | Narzędzia przeznaczone do wykorzystania w Scenariuszu 3 do prezentowania materiałów edukacyjnych przygotowanych z pomocą AI, takich jak quizy i listy słownictwa, oraz do refleksji nad jakością przygotowanych przez siebie poleceń. |
Ta sekcja zawiera trzy scenariusze zajęć stanowiące podstawę modułu. Każdy scenariusz jest zgodny ze strukturą dydaktyczną modelu TELMS i obejmuje fazę początkową, główną fazę nauki oraz fazę podsumowującą z elementami oceniania kształtującego. Scenariusze są tematycznie powiązane i wzajemnie się uzupełniają, a ich poziom złożoności oraz wymagania językowe stopniowo wzrastają. Scenariusz 1 skupia się na rozwijaniu podstawowych umiejętności samoregulacji, Scenariusz 2 przechodzi do krytycznej oceny treści generowanych przez AI, a Scenariusz 3 rozwija umiejętność samodzielnej organizacji nauki z wykorzystaniem AI.
Docelowa grupa wiekowa
7–10 lat (możliwość adaptacji do uczniów w wieku 11–14 lat przy zwiększeniu samodzielności w wyznaczaniu celów i pisemnej refleksji)
Szacowany czas trwania
45 minut
Podsumowanie scenariusza
Uczniowie poznają podstawowe zasady samodzielnej organizacji nauki, wykonując kolejne zadania związane z zarządzaniem własną pracą. Korzystając z ClassDojo jako cyfrowego portfolio i narzędzia do monitorowania celów, uczniowie uczą się przesyłać zdjęcia swoich ukończonych prac, wybierać własne cele edukacyjne z prostego, ilustrowanego menu oraz śledzić punkty przyznawane za wykonanie zadań i dobre zachowanie. Zajęcia mają konkretny i multimodalny charakter, co pomaga ograniczyć obciążenie poznawcze uczniów, którzy niedawno przybyli do kraju. Jednocześnie wspierają rozwój najważniejszych nawyków związanych z planowaniem i monitorowaniem własnej nauki.
Cele językowe (BICS/CALP)
Cele cyfrowe
Cele osobiste/społeczne
| Nazwa narzędzia | Cel / Uwagi dotyczące użytkowania |
| ClassDojo | Główna platforma do tworzenia portfolio i monitorowania celów. Uczniowie zamieszczają na niej zdjęcia swoich prac oraz śledzą własne postępy i realizację wyznaczonych celów. |
| Seesaw (alternatywna platforma do tworzenia portfolio) | Alternatywna platforma do tworzenia portfolio dla szkół, w których ClassDojo nie jest dostępne. Uczniowie mogą również dodawać do swoich prac krótkie nagrania głosowe. |
| Tablica interaktywna / projektor | Mentor wykorzystuje je, by pokazywać krok po kroku, jak korzystać z ClassDojo. Uczniowie obserwują kolejne etapy zadania, a następnie wykonują je samodzielnie na swoich urządzeniach. |
| Dwujęzyczne ilustrowane karty z celami (do wydrukowania) | Przygotowane przez mentora karty zawierające kluczowe słownictwo w języku kraju przyjmującego oraz językach ojczystych uczniów, uzupełnione ikonami przedstawiającymi wszystkie cele, np. „Uważnie słucham” czy „Dokańczam swoje zadania”. |
| MagicSchool.ai / Twee (wykorzystywane przez mentora) | Mentor korzysta z tych narzędzi przed zajęciami, aby przygotować uproszczone i ilustrowane instrukcje krok po kroku dotyczące korzystania z ClassDojo, dostosowane do poziomu językowego uczniów. |
Faza wstępna (rozgrzewka)
[10 minut]
Mentor rozpoczyna sesję od prostego pytania zapisanego na tablicy: „Co robi dobry uczeń?”, oferując uczniom również pomoce wizualne. Uczniowie odpowiadają, wskazując obrazki na przygotowanej wcześniej tablicy przedstawiającej różne zachowania, takie jak: „słucha”, „stara się”, „dokańcza pracę”, „prosi o pomoc” czy „podnosi rękę”. Mentor wprowadza kluczowe słownictwo z zakresu BICS, korzystając z dwujęzycznych, ilustrowanych kart z celami, modeluje wymowę i zachęca uczniów do powtarzania poszczególnych wyrażeń. Wykorzystując metodę przypisywania ruchu do słów i wyrażeń (ang. TPR – Total Physical Response), mentor demonstruje każde z omawianych zachowań, np. udaje, że pisze, słucha lub podnosi rękę, jednocześnie wypowiadając odpowiadające wyrażenie w języku kraju przyjmującego. Na zakończenie mentor jasno przedstawia cel sesji: „Dzisiaj stworzymy własne szkolne portfolio – specjalną cyfrową przestrzeń, w której będziemy gromadzić swoje najlepsze prace”.
Główna faza nauki
[25–35 minut]
Faza podsumowująca i ocena kształtująca
[10 minut]
Notatki dotyczące adaptacji
1. Podział na grupy wiekowe:
2. Wsparcie językowe (BICS)
3. Włączanie wszystkich uczniów i ograniczenia technologiczne
Jeśli liczba urządzeń jest ograniczona, uczniowie mogą wypełnić papierową kartę „Moja najlepsza praca”, korzystając z przygotowanego szablonu. Jedno urządzenie może być wykorzystywane wspólnie przez parę uczniów do przesłania pracy. W przypadku uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (ang. SEN – Special Educational Needs) warto wcześniej wybrać dwie lub trzy możliwe opcje celów zamiast przedstawiać pełne menu oraz przygotować ilustrowane instrukcje, przedstawiające korzystanie z ClassDojo krok po kroku.
4. Wsparcie społeczno-emocjonalne
Na zakończenie sesji mentor przeprowadza z uczniami krótką refleksję z wykorzystaniem „My Learning Star” – prostego, wizualnego narzędzia dostosowanego do wieku uczniów, które pomaga im stopniowo rozwijać nawyk refleksji nad własną nauką bez konieczności posługiwania się abstrakcyjnym językiem metapoznawczym. Mentor rysuje na tablicy dużą gwiazdę i pokazuje uczniom, jak wykonać zadanie, głośno modelując własną wypowiedź: „Dziś dodałam/em swoją najlepszą pracę do portfolio. Następnym razem spróbuję napisać o tym dłuższe zdanie”. Następnie uczniowie otrzymują wydrukowany szablon gwiazdy lub rysują własną gwiazdę i uzupełniają jej dwa pola:
Mentor zbiera ukończone gwiazdki jako formę informacji o tym, jak uczniowie radzili sobie z zadaniami i jakie obszary wymagają dalszego wsparcia. Można je również sfotografować i dodać do portfolio uczniów w ClassDojo jako pierwszy zapis ich postępów w nauce.
Pomysł na kratę pracy 1 – Okładka mojego szkolnego portfolio
| Narzędzie | ClassDojo / Canva (wersja do druku) |
| Opis aktywności | Uczniowie wypełniają cyfrową lub drukowaną kartę pracy „Okładka mojego szkolnego portfolio” – spersonalizowaną stronę tytułową swojego portfolio. Korzystając z funkcji personalizacji w ClassDojo lub szablonu przygotowanego w Canvie, uczniowie wybierają imię swojego awatara (nie swoje prawdziwe imię), ikonę przedstawiającą ulubiony przedmiot oraz jeden cel, który ilustrują rysunkiem lub wybraną ilustracją. Jeśli korzystanie z narzędzi cyfrowych nie jest możliwe, uczniowie otrzymują papierowy szablon i dekorują go ręcznie. |
| Treść | Strona tytułowa zawiera: miejsce na awatar lub pseudonim ucznia;
ilustrowaną tabelę z sześcioma przedmiotami, spośród których uczeń wybiera swój ulubiony przedmiot; wzorzec zdania „Mój cel na ten tydzień to…” z ilustrowanym menu z propozycjami celów; miejsce na rysunek, w którym uczeń może przedstawić siebie jako ucznia. |
| Aspekt językowy | Słownictwo związane z nazwami szkolnych przedmiotów, osobistymi celami oraz wyrażenia służące do opisywania siebie. Wzorzec zdania: „Mój cel na ten tydzień to…”. Przymiotniki opisujące siebie: np. „pracowita/y”, „ciekawy/a”, „pilna/y”. |
Pomysł na kratę pracy 2 – To pomaga mi w nauce
| Narzędzie | Wizer.me / Liveworksheets (alternatywnie arkusz w wersji papierowej) |
| Opis aktywności | Uczniowie wykonują cyfrowe zadanie polegające na przeciąganiu i przyporządkowywaniu elementów do jednej z dwóch kategorii: „To pomaga mi w nauce” i „To nie pomaga mi w nauce”. Każde zachowanie lub nawyk jest przedstawiony za pomocą prostej ikony, a w wersji cyfrowej uczniowie mogą również skorzystać z nagrania audio, które pomaga w wymowie. Zadanie można wykonać indywidualnie lub w parach. |
| Treść | Elementy do przyporządkowania obejmują m.in. zdania: „Zadaję pytania, gdy czegoś nie rozumiem” (pomaga w nauce), „Podczas lekcji sprawdzam telefon” (nie pomaga w nauce), „Zapisuję nowe słowa” (pomaga w nauce), „Poddaję się, gdy jest trudno” (nie pomaga w nauce), „Sprawdzam swoją pracę przed jej zakończeniem” (pomaga w nauce) oraz „Przepisuję bez czytania” (nie pomaga w nauce). Każdemu elementowi towarzyszy prosta ikona. W wersji cyfrowej uczniowie mogą od razu sprawdzić swoje odpowiedzi i samodzielnie poprawić ewentualne błędy. |
| Aspekt językowy | Słownictwo związane z zachowaniami i nawykami wspierającymi naukę (BICS). Uczniowie ćwiczą również formułowanie prostych wypowiedzi służących refleksji nad własną nauką, np. „Myślę, że to mi pomaga, ponieważ…”, co stanowi wprowadzenie do języka akademickiego (CALP). W zadaniu pojawiają się także proste formy poleceń, np. „Zadawaj pytania” i „Sprawdzaj swoją pracę”. |
| Narzędzie | Google Slides / arkusz w wersji papierowej |
| Opis aktywności | Uczniowie wypełniają „Mój szkolny kalendarz” – prostą, wizualną kartę do planowania tygodnia. Mentor pokazuje na jednym przykładzie, jak ją uzupełniać, a następnie uczniowie samodzielnie wypełniają pozostałe pola. Na każdy dzień zapisują lub rysują jedno zadanie, wybierają ikonę pokazującą, jak się wobec niego czują, oraz zaznaczają je gwiazdką, gdy je wykonają. Kalendarz jest prostym narzędziem wspierającym planowanie i monitorowanie własnej pracy, z którego uczniowie mogą korzystać przez cały moduł. |
| Treść | Karta ma formę tabeli obejmującej pięć dni tygodnia – od poniedziałku do piątku. Każdy dzień zawiera trzy pola:
„Co dzisiaj zrobię?” – miejsce na wybór jego zadania spośród kilku ilustrowanych opcji; „Jak się wobec tego czuję?” – miejsce na zaznaczenie jednego z czterech emotikonów (pewny/a siebie”, zdenerwowany/a, podekscytowany/a, niepewny/a); „Czy to zrobiłem/zrobiłam?” – miejsce na zaznaczenie wykonania zadania, np. gwiazdką lub symbolem haczyka. Poszczególne obszary tematyczne są oznaczone różnymi kolorami, co ułatwia uczniom rozróżnianie przedmiotów. |
| Aspekt językowy | Słownictwo związane z dniami tygodnia, przedmiotami szkolnymi oraz wyrażaniem uczuć (BICS). Uczniowie korzystają ze wzorców zdań, takich jak „Dzisiaj będę…” oraz „Czuję się… w związku z tym, ponieważ…”, co stanowi wprowadzenie do języka akademickiego (CALP). Ćwiczą również liczebniki potrzebne do określania liczby zadań oraz wyrażenia określające kolejność wykonywania czynności, np. „najpierw”, „następnie” i „na koniec”. |
Docelowa grupa wiekowa
11–14 lat (możliwość adaptacji dla uczniów w wieku 10 lat przy zastosowaniu dodatkowego wsparcia mentora)
Szacowany czas trwania
60 minut
Podsumowanie scenariusza
Mentor rozdaje uczniom krótki tekst wygenerowany przez sztuczną inteligencję (np. ChatGPT), np. krótką relację z ważnego wydarzenia albo opis społecznej instytucji. Tekst charakteryzuje się celowo wprowadzonymi błędami rzeczowymi, wyrażeniami zawierającymi uprzedzenia oraz nieuzasadnionymi uogólnieniami, przedstawionymi w taki sposób, aby całość sprawiała wrażenie wiarygodnej. Uczniowie najpierw pracują w małych grupach, a następnie wspólnie z całą klasą wcielają się w detektywów. Korzystają z rutyny myślenia „Twierdzenie, uzasadnienie, pytanie”, aby krok po kroku przeanalizować treści: określić, co twierdzi sztuczna inteligencja, wskazać dowody potwierdzające lub podważające poszczególne twierdzenia oraz sformułować pytania dotyczące informacji, których brakuje lub których nie można potwierdzić. Scenariusz uczy uczniów krytycznego i analitycznego podejścia do treści generowanych przez AI oraz pokazuje, że takie treści zawsze należy zweryfikować.
Cele językowe (BICS/CALP)
Cele cyfrowe
Cele osobiste/społeczne
| Nazwa narzędzia | Cel / Opis zastosowania |
| ChatGPT (wykorzystywany przez mentora) | Mentor korzysta z niego przed zajęciami, aby przygotować tekst do ćwiczenia weryfikowania informacji. Następnie sprawdza i redaguje wygenerowany materiał oraz celowo wprowadza do niego konkretne błędy rzeczowe i stwierdzenia zawierające uprzedzenia, które uczniowie będą analizować. |
| Kopie tekstu wygenerowanego przez sztuczną inteligencję w formie cyfrowej lub papierowej | Każdy uczeń lub para otrzymuje jedną kopię tekstu o długości ok. 150–250 słów. Tekst zawiera 3–5 możliwych do zidentyfikowania błędów rzeczowych lub uprzedzeń. W wersji dla uczniów o niższym poziomie biegłości językowej błędy mogą być dodatkowo oznaczone kolorami, aby ułatwić ich rozpoznanie. |
| Karta pracy na podstawie rutyny myślenia „Twierdzenie, uzasadnienie, pytanie” | Trzykolumnowa karta pracy pomaga uczniom zapisywać: konkretne twierdzenia zawarte w tekście; dowody potwierdzające lub podważające daną informację (z wcześniejszej wiedzy uczniów lub udostępnionych źródeł); oraz pytania dotyczące informacji wymagających dalszego sprawdzenia. |
| Kahoot! (faza podsumowująca) | Służy do przeprowadzenia krótkiego quizu powtórkowego dotyczącego kluczowego słownictwa i pojęć, np. „Czym jest halucynacja AI?” lub „Co oznacza słowo „uprzedzony”?”. Quiz ma charakter angażującej powtórki i nie służy formalnemu ocenianiu. |
| MagicSchool.ai / Twee (wykorzystywane przez mentora) | Mentor korzysta z tych narzędzi przed zajęciami, aby przygotować wzorce zdań dostosowane do poziomu językowego uczniów oraz listy akademickiego słownictwa dla uczniów potrzebujących dodatkowego wsparcia podczas analizy tekstu. |
Faza wstępna (rozgrzewka)
[10 minut]
Główna faza nauki
[25–35 minut]
Faza podsumowująca i ocena kształtująca
[10 minut]
Za pomocą quizu (8–10 pytań) na platformie Kahoot! mentor sprawdza wiedzę uczniów na temat najważniejszych pojęć i zagadnień z zajęć, m.in. definicje uprzedzeń, halucynacji AI i twierdzenia. Quiz zawiera również pytania typu prawda/fałsz dotyczące możliwości sztucznej inteligencji oraz krótkie sytuacje wymagające oceny wiarygodności informacji, np.: „Sztuczna inteligencja twierdzi, że stolicą Australii jest Sydney. Czy jest to wiarygodna informacja? Co robisz?” Po quizie mentor zadaje zadanie na zakończenie: „Wyjaśnij w jednym zdaniu, dlaczego nie należy korzystać ze sztucznej inteligencji jako jedynego źródła informacji”. Uczniowie zapisują odpowiedzi na papierowym arkuszu lub w swoim cyfrowym portfolio (ClassDojo lub Seesaw). Mentor zbiera odpowiedzi, aby wykorzystać je do zaplanowania kolejnych zajęć oraz dostosowania poziomu wsparcia do potrzeb uczniów.
Notatki dotyczące adaptacji
2. Wsparcie językowe
3. Włączanie uczniów i specjalne potrzeby edukacyjne
4. Wsparcie społeczno-emocjonalne
Rutyna refleksji
Na zakończenie zajęć mentor zaprasza uczniów do krótkiej refleksji w formie „przyrzeczenia weryfikatorów faktów”. Uczniowie uzupełniają zdanie: „Od teraz, gdy będę korzystać ze sztucznej inteligencji do nauki, zawsze będę…”. Swoje odpowiedzi zapisują na kartkach, a następnie dodają je do swoich cyfrowych portfolio. Refleksja pomaga uczniom połączyć umiejętności krytycznej oceny informacji rozwijane podczas zajęć z korzystaniem ze sztucznej inteligencji w praktyce, które będą ćwiczyć w Scenariuszu 3. Dzięki temu każdy uczeń formułuje własną, konkretną zasadę na przyszłość.
Oczekiwane rezultaty
| Narzędzie | Google Slides / arkusz w wersji papierowej |
| Opis aktywności | Uczniowie wypełniają trzykolumnową kartę pracy „Twierdzenie, uzasadnienie, pytanie”, która stanowi główne narzędzie do analizy w Scenariuszu 2. Karta zawiera trzy wstępnie przygotowane wiersze – po jednym dla każdego twierdzenia – i pomaga uczniom przejść od prostego wskazywania informacji do formułowania argumentów opartych na dowodach. W wersji cyfrowej uczniowie mogą wpisywać swoje odpowiedzi i udostępniać slajdy mentorowi, który na bieżąco śledzi ich postępy. |
| Treść | Karta pracy zawiera trzy kolumny: „Sztuczna inteligencja twierdzi, że…” – uczniowie cytują lub parafrazują w niej konkretne stwierdzenie z tekstu; „Dowody, które potwierdzają lub podważają to stwierdzenie” – gdzie uczniowie zapisują to, co wiedzą, lub informacje znalezione podczas krótkiego wyszukiwania; „Moje pytanie na ten temat” – tutaj uczniowie zapisują to, czego jeszcze chcą się dowiedzieć. Każdy wiersz dotyczy innego stwierdzenia zawartego w tekście wygenerowanym przez AI. Na dole karty znajduje się pole do refleksji: „Najważniejszą rzeczą, jaką odkryłem/am, było… ponieważ…”. |
| Aspekt językowy | Rozwój znajomości słownictwa akademickiego związanego z rozumieniem tekstu i jego krytyczną analizą (CALP), m.in.: twierdzenie, dowód, zaprzeczenie, uzasadnienie, weryfikacja, rzetelny, fałszywy, stronniczy, niepotwierdzony. Uczniowie korzystają ze wzorców zdań wspierających formułowanie argumentacji, np.: „W tekście napisano, że…, jednak uważam, że…”, „To stwierdzenie nie jest uzasadnione, ponieważ…” oraz „Chciałbym/łabym dowiedzieć się więcej na temat…”. |
| Narzędzie | Wizer.me / Liveworksheets |
| Opis aktywności | Uczniowie wypełniają cyfrową ankietę pod hasłem „Prawda, fałsz czy nie da się stwierdzić?”, w której oceniają osiem krótkich stwierdzeń pochodzących z różnych treści wygenerowanych przez sztuczną inteligencję, takich jak streszczenia wiadomości, odpowiedzi na pytania z quizów czy opisy wydarzeń historycznych. Przy każdym stwierdzeniu wybierają jedną z trzech odpowiedzi i zapisują lub dyktują jednozdaniowe uzasadnienie. Ćwiczenie utrwala słownictwo związane z krytyczną oceną informacji, wprowadzone w głównej części scenariusza, i pozwala uczniom zastosować tę umiejętność w odniesieniu do różnych rodzajów treści. |
| Treść | Osiem krótkich stwierdzeń dotyczących różnych tematów, m.in. historii, nauki i bieżących wydarzeń. Nie pochodzą one z tekstu analizowanego w głównej części zajęć. Każde stwierdzenie zawiera oznaczenie źródła, np. „Podsumowanie wygenerowane przez AI”, „Odpowiedź AI na pytanie z quizu” lub „Biografia wygenerowana przez AI”. Wersja cyfrowa zawiera również system podpowiedzi. Jeśli uczeń nie jest pewien odpowiedzi, może kliknąć odpowiednie pole, aby wyświetlić pytanie pomocnicze, np. „Co już wiesz na ten temat?”. |
| Aspekt językowy | Rozwój znajomości słownictwa związanego z krytyczną oceną informacji, m.in.: prawda, fałsz, niepewne, weryfikacja, dowód, źródło (CALP). Uczniowie korzystają ze wzorca zdania wyrażającego uzasadnienie, np.: „Myślę, że to jest [prawda/fałsz/nie można tego stwierdzić], ponieważ…”. Wprowadzane są również wyrażenia łączące zdania, które pomagają uczniom porządkować argumenty, np.: „jednakże”, „z drugiej strony”, „to sugeruje, że…”. |
| Narzędzie | Canva / Google Slides (alternatywnie papierowy plakat) |
| Opis aktywności | Uczniowie pracują w parach nad przygotowaniem prostego „Plakatu dotyczącego bezpieczeństwa podczas korzystania z AI” przeznaczonego dla młodszych uczniów, który może zostać wywieszony w klasie szkoły podstawowej. Plakat powinien zawierać: jedną podstawową zasadę bezpiecznego korzystania ze sztucznej inteligencji, jeden przykład błędu lub tzw. „halucynacji” AI i jedną wskazówkę dotyczącą sprawdzania poprawności informacji wygenerowanych przez AI. Zadanie pozwala uczniom utrwalić najważniejsze treści z zajęć i wykorzystać je w praktycznym, komunikacyjnym zadaniu, w którym odbiorcami są inni uczniowie. |
| Treść | Uczniowie korzystają z zestawu ilustrowanych szablonów zasad i przykładów błędów dostępnych na wspólnej tablicy w Canvie lub w prezentacji Google Slides. W każdej sekcji wybierają odpowiednie treści lub tworzą własne i dostosowują ją do potrzeb odbiorców. Plakat ma prostą, przejrzystą i wizualną formę, a ikony pomagają przedstawiać informacje również bez użycia tekstu. Gotowy plakat można wydrukować i wywiesić w klasie lub udostępnić uczniom w wersji cyfrowej. |
| Aspekt językowy | Tworzenie wypowiedzi w trybie rozkazującym potrzebnym do formułowania zasad bezpieczeństwa, np. „Zawsze sprawdzaj…”, „Nigdy nie używaj sztucznej inteligencji jako jedynego źródła informacji…” (BICS → CALP). Uczniowie poznają również słownictwo związane z bezpiecznym i krytycznym korzystaniem z AI, m.in.: halucynacja, weryfikować, źródło, rzetelny, wiarygodny. Ćwiczą także formułowanie prostych wyjaśnień, np. „Przykładem błędu AI jest…, ponieważ…”, co wspiera stopniowy rozwój znajomości języka akademickiego (CALP). |
Docelowa grupa wiekowa
11–14 lat (możliwość adaptacji dla uczniów w wieku 10 lat przy zastosowaniu uproszczonych wzorców zdań)
Szacowany czas trwania
45 minut
Podsumowanie scenariusza
W oparciu o krytyczne podejście do sztucznej inteligencji rozwinięte w Scenariuszu 2, uczniowie uczą się korzystać z AI jako narzędzia wspierającego naukę, zawsze pod ścisłym nadzorem mentora. Mentor wprowadza zasady formułowania poleceń dla AI – jasnych, szczegółowych i jednoznacznych instrukcji, które pozwolą im uzyskać przydatne materiały edukacyjne, takie jak quizy, listy słownictwa czy podsumowania tematów. Uczniowie ćwiczą przekształcanie niejasnych poleceń w bardziej precyzyjne, oceniają jakość otrzymanych odpowiedzi i zastanawiają się, w jaki sposób umiejętność świadomego korzystania z AI może wspierać ich w samodzielnej nauce. Na zakończenie każdy uczeń przygotowuje jeden spersonalizowany materiał do powtórki wygenerowany z pomocą AI, który następnie dodaje do swojego portfolio.
Cele językowe (BICS/CALP)
Cele cyfrowe
Cele osobiste/społeczne
| Nazwa narzędzia | Cel / Opis zastosowania |
| Bezpieczne konwersacyjne narzędzie AI / ChatGPT (pod nadzorem mentora) | Uczniowie korzystają z nich pod nadzorem mentora, aby ćwiczyć formułowanie poleceń oraz oceniać jakość materiałów edukacyjnych wygenerowanych przez AI. Mentor na bieżąco monitoruje wszystkie interakcje. |
| Karty z ćwiczeniami dotyczących formułowania poleceń dla AI (do druku) | Te wcześniej przygotowane karty pokazują, jak przekształcać ogólne pytania i polecenia w bardziej szczegółowe. Karty są wykorzystywane podczas krótkiej rozgrzewki, aby wprowadzić zasadę precyzyjnego formułowania poleceń. Mentor przygotowuje je z wykorzystaniem MagicSchool.ai lub Twee. |
| MagicSchool.ai / Twee (wykorzystywane przez mentora) | Mentor korzysta z tych narzędzi przed zajęciami, aby przygotować przykładowe polecenia dla AI na trzech poziomach trudności – podstawowym, średnio zaawansowanym i zaawansowanym – oraz materiały wyjaśniające zasady formułowania poleceń dostosowane do poziomu językowego uczniów. |
| Google Slides / Canva | Uczniowie wykorzystują te narzędzia w końcowej fazie zajęć do zaprezentowania grupie materiałów edukacyjnych przygotowanych za pomocą AI oraz do krótkiej oceny ich jakości i poprawności. |
| ClassDojo / Seesaw | Uczniowie dodają materiały przygotowane z pomocą AI do swojego cyfrowego portfolio. Dzięki temu rezultaty pracy ze Scenariusza 3 są powiązane z monitorowaniem celów i postępów wprowadzonym w Scenariuszu 1. |
Faza wstępna (rozgrzewka)
[10 minut]
Główna faza nauki
[25–35 minut]
Faza podsumowująca i ocena kształtująca
[10 minut]
Notatki dotyczące adaptacji
2. Wsparcie językowe:
3. Włączanie wszystkich uczniów i ograniczenia technologiczne:
4. Odpowiedzialne korzystanie z AI:
Rutyna refleksji
Mentor kończy moduł ćwiczeniem „Moje zobowiązania edukacyjne”. Uczniowie uzupełniają krótką refleksję składającą się z trzech części: 1. „Dowiedziałam/em się, że sztuczna inteligencja może mi pomóc w…” 2. „Dowiedziałem/am się, że sztuczna inteligencja nie może zastąpić…” 3. „Moje osobiste zobowiązanie dotyczące nauki to…” Uczniowie zapisują swoje refleksje i dodają je do portfolio wraz z „Przyrzeczeniem weryfikatora faktów” ze Scenariusza 2. W ten sposób dokumentują swoje kolejne doświadczenia i refleksje związane z wykorzystywaniem AI w nauce. Ćwiczenie podsumowuje przewodnią myśl modułu: samodzielni uczniowie świadomie i krytycznie decydują, kiedy i w jaki sposób korzystać z narzędzi AI.
Oczekiwane rezultaty
| Narzędzie | Materiał do druku / Prezentacje Google |
| Opis aktywności | Uczniowie pracują z arkuszem „Warsztaty formułowania poleceń dla AI”, który zawiera pięć coraz bardziej złożonych i nieprecyzyjnych poleceń. Ich zadaniem jest przekształcenie każdego z nich w bardziej dokładne i szczegółowe polecenie, korzystając z kryteriów poznanych podczas rozgrzewki: „Kto jest odbiorcą?”, „Jakiego tematu dotyczą generowane materiały?”, „Ile elementów i na jakim poziomie zaawansowania chcą je wygenerować?”, „Jaki format mają mieć wygenerowane materiały?”. Ćwiczenie odbywa się w parach. Uczeń A pracuje nad poleceniami 1, 3 i 5, a uczeń B nad poleceniami 2 i 4. Następnie uczniowie porównują swoje propozycje i wspólnie wybierają najlepszą wersję każdego polecenia. |
| Treść | Pięć ogólnych poleceń dotyczących różnych przedmiotów i poziomów trudności, np. „Opowiedz mi o zwierzętach” (nauka, poziom początkujący), „Wyjaśnij historię” (historia, poziom średnio zaawansowany) czy „Pomóż mi z matematyką” (matematyka, poziom zaawansowany). Przy każdym poleceniu uczniowie korzystają z krótkiej listy kontrolnej i zapisują jego poprawioną wersję. Przy pierwszym zadaniu znajduje się przykładowe, bardziej precyzyjne polecenie, które służy jako wzorzec. |
| Aspekt językowy | Rozwijanie znajomości precyzyjnego słownictwa potrzebnego do formułowania poleceń (CALP), m.in.: konkretny, ogólny, generować, format, poziom trudności, istotny, odpowiedni. Uczniowie korzystają ze wzorca zdania pomagającego formułować polecenia, np.: „Utwórz [liczba] [format] na temat [temat] dla ucznia w wieku [wiek/poziom], uczącego się [język]”. Ćwiczą również formułowanie zdań oceniających ich własne polecenia, np.: „To polecenie jest lepsze, ponieważ…”. |
| Narzędzie | Wizer.me / Liveworksheets |
| Opis aktywności | Uczniowie wykonują cyfrowe ćwiczenie „Oceń moje polecenie”, w którym oceniają osiem przykładów pod względem jakości jako: doskonałe, dobre, wymaga poprawy, zbyt ogólne. Następnie wybierają z listy konkretny powód uzasadniający każdą ocenę. Ćwiczenie pomaga uczniom rozpoznawać cechy skutecznych i nieskutecznych poleceń oraz rozwija znajomość słownictwa potrzebnego do oceny własnej pracy i późniejszej refleksji w portfolio. Automatyczna informacja zwrotna w Wizer.me pozwala od razu sprawdzić swoje odpowiedzi. |
| Treść | Osiem przykładów poleceń dotyczących różnych przedmiotów i o różnym stopniu dokładności. Przy każdym przykładzie uczniowie wybierają ocenę z rozwijanego menu i dopasowują odpowiednie uzasadnienie, np. „Za krótkie”, „Nie określono tematu”, „Jasne i dokładne”, „Nie określono poziomu trudności”. Na końcu znajduje się pytanie zachęcające do zastanowienia się: „Jaki jest najważniejszy element dobrego polecenia? Opisz w jednym zdaniu.”. |
| Aspekt językowy | Rozwój znajomości słownictwa służącego do oceny jakości poleceń (CALP), m.in.: dokładne, szczegółowe, ogólne, kompletne, niepełne, istotne, przydatne. Uczniowie ćwiczą również wyrażenia służące do porównywania, np.: „To polecenie jest lepsze niż…, ponieważ…”. Rozwijają także świadomość językową, ucząc się, jak dobór słów i poziom ilość szczegółów zawartych w poleceniu wpływają na jakość wygenerowanych treści. |
| Narzędzie | ClassDojo / Seesaw |
| Opis aktywności | Uczniowie uzupełniają swoje portfolio o wpis pod hasłem „Moje narzędzia AI do nauki” – uporządkowany zapis ich pracy, refleksji i postępów, który łączy elementy ze wszystkich trzech scenariuszy. Wpis zawiera: zdjęcie lub zrzut ekranu materiału do nauki wygenerowanego przez AI podczas zajęć; krótką ocenę materiału (trzy zdania), np. „Materiał był pomocny, ponieważ…”, „Poprawiłbym/abym…”, „Zmieniłbym/abym…”; „Przyrzeczenie weryfikatora faktów” ze Scenariusza 2; „Moje zobowiązania edukacyjne” ze Scenariusza 3. Wpis pozwala mentorowi śledzić rozwój samodzielności uczniów oraz ich umiejętność świadomego korzystania z AI w nauce. |
| Treść | Wpis do portfolio ma formę cyfrowej strony podzielonej na cztery sekcje:
Mentor przekazuje informacje zwrotne za pośrednictwem funkcji przesyłania wiadomości w ClassDojo lub narzędzia do komentowania głosowego w Seesaw. |
| Aspekt językowy |
|
Ocenianie w ramach modułu ma charakter wyłącznie kształtujący, nieformalny i wspierający. Jego celem jest zbieranie informacji, które pomagają mentorowi doskonalić sposób prowadzenia zajęć oraz wspierać uczniów w rozwijaniu umiejętności samooceny, a nie wystawianie ocen. Wszystkie strategie oceniania są zgodne z podejściem opisanym w modelu TELMS: cenią relacje, mają jasno określoną strukturę i odpowiadają na społeczne oraz emocjonalne potrzeby uczniów z doświadczeniem migracji.
We wszystkich trzech scenariuszach mentor obserwuje zaangażowanie uczniów, sposób posługiwania się językiem oraz korzystania z narzędzi cyfrowych. Mentor zwraca szczególną uwagę na następujące zachowania:
Obserwacje są zapisywane nieformalnie w krótkich notatkach mentora lub cyfrowo, z wykorzystaniem funkcji notatek w ClassDojo. Mentor nie przerywa zajęć, aby je zapisywać — notatki sporządza bezpośrednio po zakończeniu każdego scenariusza.
Każdy scenariusz kończy się krótkim pytaniem lub zadaniem refleksyjnym, które pozwala uczniom pokazać, czego się nauczyli, bez presji formalnego oceniania. Odpowiedzi dostarczają również mentorowi informacji wykorzystywanych w planowaniu kolejnych zajęć:
| Zadanie podsumowujące – Scenariusz 1 | „Wymień jedną rzecz, którą zrobiłeś/aś dziś dobrze, i jedną rzecz, nad którą chcesz popracować następnym razem.” Uczniowie mogą odpowiedzieć ustnie lub pisemnie, a osoby o niższym poziomie biegłości językowej mogą korzystać z dwujęzycznego zbioru słownictwa. |
| Zadanie podsumowujące – Scenariusz 2 | „Wyjaśnij w jednym zdaniu, dlaczego nie należy korzystać ze sztucznej inteligencji jako jedynego źródła informacji.” Uczniowie zapisują odpowiedzi na arkuszu z pytaniem, w razie potrzeby korzystając ze wzorca zdania: „Nie powinienem/Nie powinnam korzystać ze sztucznej inteligencji jako jedynego źródła informacji, ponieważ…”. |
| Zadanie podsumowujące – Scenariusz 3 | Dokończ zdanie: „Kiedy używam sztucznej inteligencji podczas nauki, zawsze…” Uczniowie zapisują swoją odpowiedź i dodają ją do swojego portfolio. Staje się ona zarówno zapisem ich pracy, jak i osobistym zobowiązaniem dotyczącym korzystania z AI do nauki. |
Mentor przegląda odpowiedzi między sesjami, aby zaobserwować, którzy uczniowie potrzebują dodatkowego wsparcia i odpowiednio dostosować kolejne zajęcia.
Ocena rówieśnicza jest elementem każdego scenariusza i odbywa się w prostej, uporządkowanej i wspierającej formie:
Po każdym scenariuszu mentor przeprowadza krótką refleksję, odpowiadając na następujące pytania:
Wnioski z refleksji mentora są wykorzystywane przy planowaniu kolejnych scenariuszy. Jeśli na przykład obserwacje i zadania podsumowujące ze Scenariusza 1 pokażą, że część uczniów nie czuje się jeszcze pewnie podczas samodzielnego korzystania z ClassDojo, mentor może rozpocząć Scenariusz 2 od krótkiego, pięciominutowego ćwiczenia z dodatkowym wsparciem, zanim przejdzie do właściwego zadania. Jeśli natomiast odpowiedzi ze Scenariusza 2 pokażą, że uczniowie mają trudności z wyjaśnieniem, dlaczego AI może generować błędne informacje, mentor może poświęcić więcej czasu na omówienie tego zagadnienia w Scenariuszu 3 przed rozpoczęciem pracy nad formułowaniem poleceń.
Mentor wykorzystuje również wpisy w portfolio uczniów w ClassDojo lub Seesaw jako zapis ich postępów w całym module. Przegląda zgromadzone prace i refleksje ze wszystkich trzech scenariuszy, aby śledzić wzrost samodzielności w nauce oraz rozwój kompetencji językowych oraz umiejętności krytycznego myślenia.
Polska w ostatnich latach zmieniła się z kraju, z którego znaczna część ludności emigrowała, w kraj przyjmujący coraz więcej migrantów. Proces ten nasilił się szczególnie po wybuchu wojny w Ukrainie w 2022 r., kiedy liczba cudzoziemców przebywających w Polsce wzrosła do około 2,5 miliona. Większość uczniów z doświadczeniem migracji uczęszczających obecnie do polskich szkół stanowią osoby z Ukrainy, choć do szkół w większych miastach uczęszczają również uczniowie z Białorusi, Rosji, Azji Środkowej i krajów afrykańskich.
W przypadku realizacji modułu w polskich szkołach szczególne znaczenie mają następujące czynniki kulturowe i kontekstowe:
Moduł jest odpowiada założeniom polskiej podstawy programowej w kilku obszarach:
Hiszpania (poziom krajowy)
Moduł jest zgodny z hiszpańskim programem nauczania (LOMLOE) i wpisuje się w kilka obszarów kompetencji:
Katalonia (poziom regionalny)
Moduł jest zgodny z katalońskim programem nauczania i wpisuje się w kilka obszarów kompetencji:
Holandia
Moduł jest zgodny z holenderskim programem nauczania w zakresie kilku obszarów kompetencji:
Chorwacja
Moduł jest zgodny z założeniami chorwackiego programu nauczania i wpisuje się w kilka obszarów kompetencji: