Nr projektu: 2024-1-PL01-KA220-SCH-000256498

Moduł 6 – Mistrz własnej nauki: Strategie nauki i samoregulacja

1. PODSUMOWANIE MODUŁU

1.1 Podstawowe informacje

1.2 Podstawy pedagogiczne i lingwistyczne

1.3 Rola mentora

1.4 Integracja AI (zasada „człowiek w pętli”)

1.5 Rozwój kompetencji

1.6 Podstawowe narzędzia cyfrowe

2. SCENARIUSZE I ETAPY IMPLEMENTACJI

Scenariusz 1: Mój bezpieczny awatar — Tożsamość

Scenariusz 2: Cyfrowe zasady — Bezpieczne surfowanie w sieci

Scenariusz 3: Fakty, fikcja i prywatność — Ocena krytyczna

3. OCENA KSZTAŁTUJĄCA

3.1 Obserwacja

3.2 Pytania końcowe i autorefleksja

3.3 Ocena rówieśnicza

3.4 Refleksja mentora

4. DODATKOWE UWAGI I INFORMACJE KONTEKSTOWE

4.1 Rozważania kulturowe i kontekstowe

4.2 Korelacja z narodowymi podstawami programowymi

4.3 Bibliografia

ZĘŚĆ 1 — PRZEGLĄD MODUŁU

1.1 Podstawowe informacje

Tytuł modułu

Mistrz własnej nauki: Strategie nauki i samoregulacja

 

Docelowa grupa wiekowa

7–14 lat (z podziałem na grupy wiekowe: Scenariusz 1 – 7-10 lat; Scenariusze 2 i 3 – 11-14 lat)

 

Szacowany czas trwania

3 sesje trwające po około 45–60 minut (łącznie: około 150–165 minut)

1.2 Podstawy pedagogiczne i lingwistyczne

Moduł opiera się na założeniu, że długoterminowe sukcesy w edukacji uczniów z doświadczeniem migracji zależą nie tylko od tego, czego się uczą, ale także od tego, jak wygląda ich proces nauki. Ucząc samoregulacji uczenia się (ang. SRL – self-regulated learning), moduł pomaga uczniom planować własną pracę, obserwować swoje postępy i zauważać nawyki związane z nauką. Kompetencje te są zgodne z Europejskimi ramami kompetencji cyfrowych dla nauczycieli (ang. DigCompEdu – Digital Competence Framework for Educators) w zakresie obszaru 3 – „Zarządzanie korzystaniem z technologii cyfrowych w procesie nauczania–uczenia się”, a w szczególności z obszarem 3.4 „Samoregulacja uczenia się”, oraz z Europejską kompetencją kluczową „umiejętność uczenia się”.

 

Zgodnie z założeniami modelu Uczenia się i mentoringu wspomaganego technologią (ang. TELMS – Technology Enhanced Learning Mentoring Support) moduł został zaprojektowany tak, aby stopniowo zwiększać odpowiedzialność uczniów za własną naukę. Na początku mentor zapewnia intensywne wsparcie, które następnie stopniowo ogranicza w miarę, jak uczniowie zyskują większą pewność siebie i samodzielność. Stopniowe wycofywanie wsparcia jest szczególnie korzystne dla nowych uczniów z doświadczeniem migracji, którzy mogli doświadczyć przerw w edukacji lub spotkać się z innymi wymaganiami dotyczącymi edukacji w kraju pochodzenia.

 

Moduł integruje założenia metody Zintegrowanego kształcenia przedmiotowo-językowego (ang. CLIL – Content and Language Integrated Learning), wykorzystując strategie uczenia się i samodzielną organizację nauki z wykorzystaniem technologii cyfrowych zarówno jako treść zajęć, jak i jako narzędzia do rozwijania kompetencji językowych. Uczniowie poznają słownictwo i struktury językowe związane z planowaniem, refleksją i argumentowaniem, a jednocześnie rozwijają umiejętność świadomej nauki. Zgodnie z modelem 4C Coyle’a moduł skupia się na treściach (ang. Content) – strategie uczenia się i samoregulacja; komunikacji (ang. Communication) – język akademicki i język wyrażający refleksje; poznaniu (ang. Cognition) – krytyczna ocena treści generowanych przez sztuczną inteligencję oraz formułowanie poleceń dla AI; oraz kulturze (Culture) – rozumienie, w jaki sposób normy dotyczące nauki i nawyki związane z korzystaniem z technologii cyfrowych mogą różnić się w zależności od kontekstu.

 

Z punktu widzenia rozwoju językowego moduł celowo łączy podstawowe umiejętności komunikacyjne (ang. BICS – Basic Interpersonal Communication Skills) z językiem edukacji szkolnej (ang. CALP – Cognitive Academic Language Proficiency). Scenariusz 1, przeznaczony dla młodszych uczniów (7–10 lat), koncentruje się na konkretnym, podstawowym słownictwie – potrzebnym do wykonywania i opisywania zadań (BICS). Scenariusze 2 i 3, skierowane do starszych uczniów (11–14 lat), stopniowo wprowadzają coraz bardziej abstrakcyjny język akademicki – język służący uzasadnianiu, ocenianiu i formułowaniu precyzyjnych wypowiedzi (podstawowe elementy CALP). Badania dotyczące uczniów z doświadczeniem migracji wskazują, że podstawowe umiejętności komunikacyjne mogą rozwijać się w ciągu jednego do dwóch lat, podczas gdy osiągnięcie biegłości w języku edukacji szkolnej może wymagać od pięciu do siedmiu lat nauki. Dlatego moduł został zaprojektowany tak, aby wspierać rozwój językowy uczniów na różnych etapach, bez nadmiernego obciążania ich poznawczo.

 

Wykorzystanie narzędzi cyfrowych w całym module ma dwa główne cele: rozwijanie kompetencji cyfrowych zgodnie z obszarem 2 Europejskich ram kompetencji cyfrowych (ang. DigComp – Digital Competence Framework) „Zasoby cyfrowe”, w tym z obszarami 2.1-2.3 „Wybieranie, tworzenie i modyfikowanie treści cyfrowych” i „Zarządzanie, ochrona i udostępnianie treści cyfrowych”, oraz zmniejszanie obciążenia poznawczego związanego z nauką opartą głównie na tekście. Dzięki wykorzystaniu różnych form przekazu uczniowie mogą również prezentować swoją wiedzę i umiejętności w sposób dostosowany do ich potrzeb.

1.3 Rola mentora

W tym module mentor pełni rolę wsparcia dla uczniów i przewodnika po procesie uczenia się, a nie eksperta, który przede wszystkim przekazuje wiedzę. W ramach modelu TELMS mentor działa jako osoba posiadająca większą wiedzę lub doświadczenie (ang. MKO – More Knowledgeable Other), pomagając uczniom lepiej rozumieć i organizować proces własnej nauki. Jest to szczególnie ważne w przypadku uczniów, którzy nie mieli wcześniej okazji rozwijać umiejętności planowania nauki, monitorowania własnych postępów czy krytycznej oceny informacji dostępnych w środowisku cyfrowym.

 

Do zadań mentora w ramach wszystkich trzech scenariuszy należą:

  • Stopniowe ograniczanie wsparcia: W Scenariuszu 1 mentor zapewnia młodszym uczniom szczegółowe instrukcje, krok po kroku, które pomagają im korzystać z ClassDojo i zrozumieć ideę śledzenia postępów w realizacji własnych celów. W Scenariuszach 2 i 3 wsparcie jest stopniowo ograniczane, w miarę jak uczniowie stają się bardziej samodzielni w ocenianiu treści generowanych przez sztuczną inteligencję i formułowaniu własnych poleceń dla AI.
  • Wspieranie rozwoju językowego: Mentor wprowadza słownictwo i wyrażenia służące mówieniu o własnym procesie nauki, wykorzystując wzorce zdań, takie jak „Dzisiaj zrobię…”, „Skończyłem/am…” czy „Uważam, że to jest błędne, ponieważ…”. Dzięki temu uczniowie zyskują zasoby językowe potrzebne do opisywania własnego sposobu uczenia się w języku kraju przyjmującego.
  • Zmniejszanie obciążenia poznawczego: Dzieląc zadania na jasno określone fazy (wstępna, główna, podsumowująca) oraz zapewniając uporządkowane szablony i materiały wizualne, mentor dba o to, aby korzystanie z nowych narzędzi cyfrowych nie zwiększało nadmiernie obciążenia poznawczego związanego z wykonywaniem zadań i używaniem nowego języka.
  • Wspieranie krytycznego myślenia: W Scenariuszach 2 i 3 mentor prowadzi dyskusje dotyczące poprawności i możliwych stronniczości w treściach generowanych przez sztuczną inteligencję oraz odpowiedzialnego korzystania z AI. Pomaga uczniom rozwijać umiejętność krytycznej oceny cyfrowych źródeł w bezpiecznym i wspierającym środowisku.
  • Wsparcie społeczno-emocjonalne: Mentor tworzy bezpieczne środowisko, w którym błędy, również te pojawiające się podczas korzystania z AI, są traktowane jako okazja do nauki. Pomaga to zmniejszyć lęk i niepewność uczniów, którzy mogą jednocześnie mierzyć się z wyzwaniami związanymi z nauką w nowym i nieznanym systemie edukacji.

1.4 Integracja AI (zasada „człowiek w pętli”)

Sztuczna inteligencja jest wykorzystywana w tym module wyłącznie zgodnie z zasadą „człowiek w pętli” (ang. HIL – Human-in-the-Loop). Mentor stale nadzoruje wykorzystanie AI z perspektywy pedagogicznej. Ponadto wszystkie interakcje uczniów z narzędziami opartymi na sztucznej inteligencji są odpowiednio zorganizowane, oparte na wsparciu mentora i poddawane krytycznej analizie.

 

Wykorzystanie AI przez mentora

Przed zajęciami oraz w ich trakcie mentor korzysta z narzędzi sztucznej inteligencji, aby skrócić czas przygotowywania materiałów oraz upewnić się, że są one odpowiednio dostosowane do poziomu językowego uczniów:

  • Dostosowywanie do poziomu znajomości języka uczniów (MagicSchool.ai, Diffit lub ChatGPT): Mentor wykorzystuje sztuczną inteligencję do generowania uproszczonych tekstów na temat strategii uczenia się, technik samoregulacji i wskazówek dotyczących nauki, dostosowując słownictwo do aktualnego poziomu zaawansowania uczniów w zakresie BICS lub CALP. W scenariuszu 2 mentor używa sztucznej inteligencji, aby wygenerować krótki tekst informacyjny na temat związany z historią lub z zakresu edukacji obywatelskiej, który zawiera celowe błędy rzeczowe i uprzedzenia, a uczniowie muszą go poddać krytycznej ocenie.
  • Przygotowywanie wzorców zdań (ChatGPT): W Scenariuszu 3 mentor wykorzystuje AI do przygotowania zestawu przykładowych wypowiedzi o różnym poziomie szczegółowości, które stanowią dla uczniów punkt odniesienia i wsparcie podczas zajęć.
  • Przygotowanie narzędzia do monitorowania celów i postępów (ClassDojo): Mentor przed rozpoczęciem zajęć przygotowuje cyfrowe portfolio w ClassDojo, tworząc foldery, kategorie umiejętności i system punktów, odpowiadające celom edukacyjnym modułu.

 

Wykorzystanie AI przez uczniów

Uczniowie korzystają z narzędzi AI w sposób dostosowany do ich wieku i pod ścisłym nadzorem mentora:

  • Scenariusz 1 (grupa w wieku 7-10 lat – ClassDojo): Uczniowie korzystają z ClassDojo jako narzędzia do tworzenia portfolio. Pod nadzorem mentora przesyłają zdjęcia ukończonych prac na platformę i śledzą realizację wyznaczonych celów. Na platformie dostępne są funkcje sztucznej inteligencji związane z analizą postępów i rekomendacjami, ale uczniowie korzystają z nich za pośrednictwem informacji zwrotnej w prostej formie wizualnej, takiej jak punkty i odznaki, a nie poprzez bezpośrednią interakcję z generatywną sztuczną inteligencją.
  • Scenariusz 2 (grupa w wieku 11–14 lat – ChatGPT pod ścisłym nadzorem): Uczniowie wcielają się w „weryfikatorów faktów”. Analizują tekst wygenerowany przez AI, który wcześniej przygotował mentor, i identyfikują błędy rzeczowe, treści naznaczone uprzedzeniami oraz informacje pozbawione źródeł. Wykorzystują w tym celu rutynę myślenia „Twierdzenie, uzasadnienie, pytanie”. Ćwiczenie pomaga im zrozumieć, że treści generowane przez AI wymagają krytycznej oceny i weryfikacji przez człowieka.
  • Scenariusz 3 (grupa w wieku 11–14 lat – bezpieczne narzędzie do rozmów z AI pod ścisłym nadzorem): Uczniowie uczą się formułować jasne i konkretne polecenia w języku kraju przyjmującego, aby wygenerować materiały do nauki przygotowujące do nadchodzącego testu, np. pytania do powtórki lub listy słownictwa. Mentor nadzoruje wszystkie interakcje z narzędziem, wspólnie z klasą analizuje wygenerowane treści oraz prowadzi dyskusję na temat ich jakości i poprawności.

1.5 Rozwój kompetencji

Moduł wspiera całościowy rozwój kluczowych kompetencji, podzielonych na trzy główne obszary:

 

Kompetencje cyfrowe (ramy DigComp)

  • Obszar 3.4 ram DigCompEdu – Samoregulacja uczenia się: Uczniowie rozwijają nawyk planowania, wyznaczania celów i monitorowania postępów w nauce przy pomocy ClassDojo.
  • Obszar 2 ram DigComp – Zasoby cyfrowe – 2.1 Wybieranie, 2.2 Tworzenie i modyfikowanie, 2.3 Zarządzanie, ochrona, udostępnianie: Uczniowie ćwiczą formułowanie jasnych pisemnych poleceń w języku kraju przyjmującego w celu generowania materiałów pomocniczych do nauki, wykorzystując konwersacyjną sztuczną inteligencję.
  • Obszar 4 ram DigComp — Ocena, informacje i treści cyfrowe: Starsi uczniowie uczą się rozpoznawać błędy rzeczowe, stronniczości lub uprzedzenia i „halucynacje” sztucznej inteligencji w wygenerowanych tekstach.

 

Kompetencje językowe (BICS / CALP)

  • BICS (Scenariusz 1): Uczniowie poszerzają swój zasób konkretnego i podstawowego słownictwa związanego z zadaniami szkolnymi, wyznaczaniem celów i opisywaniem własnej pracy, np. „Skończyłam/em…”, „Moją najlepszą pracą jest…”, „Dzisiaj będę…”.
  • Podstawowe elementy CALP (scenariusze 2 i 3): Uczniowie rozwijają znajomość języka potrzebnego do argumentowania, wyjaśniania i krytycznej oceny informacji, np. „Uważam, że ta informacja jest fałszywa, ponieważ…” czy „Źródło nie potwierdza…”. Ćwiczą również precyzyjne formułowanie poleceń dla narzędzi AI, np. „Utwórz quiz składający się z pięciu pytań na temat…”.

 

Umiejętności społeczne, osobiste i XXI wieku

  • Samoregulacja i samodzielność w nauce: Uczniowie rozwijają świadomość własnego procesu nauki oraz uczą się go opisywać i nim zarządzać.
  • Krytyczne myślenie: Analizując i weryfikując treści generowane przez sztuczną inteligencję, uczniowie uczą się krytycznie oceniać treści cyfrowe i formułować wnioski na podstawie dostępnych źródeł.
  • Komunikacja i współpraca: Zajęcia w parach i grupach we wszystkich trzech scenariuszach sprzyjają wymianie pomysłów, zabieraniu głosu oraz wyrażaniu swoich opinii w języku docelowym.
  • Umiejętność uczenia się: Moduł rozwija strategie świadomego uczenia się, takie jak planowanie, monitorowanie postępów i refleksja nad własną pracą, wspierając długofalowy rozwój samodzielności uczniów w edukacji.

1.6 Podstawowe narzędzia cyfrowe

Nazwa narzędzia Cel / Opis zastosowania
ClassDojo Uczniowie korzystają z narzędzia w Scenariuszu 1 jako głównej platformy do tworzenia portfolio i monitorowania celów. Młodsi uczniowie zamieszczają zdjęcia swoich najlepszych prac oraz śledzą punkty przyznawane za wykonanie zadań i dobre zachowanie.
Seesaw Alternatywne narzędzie do tworzenia portfolio w Scenariuszu 1, przeznaczone do wykorzystania w szkołach, które preferują dedykowaną platformę do gromadzenia prac uczniów. Uczniowie przesyłają materiały cyfrowe i opisują je, wykorzystując również nagrania głosowe.
ChatGPT / bezpieczne narzędzie konwersacyjne oparte na AI Wykorzystywane w Scenariuszach 2 i 3 dla uczniów w wieku 11–14 lat, zawsze pod ścisłym nadzorem mentora. W Scenariuszu 2 mentor wykorzystuje AI do przygotowania tekstu, który uczniowie weryfikują pod kątem poprawności informacji. W Scenariuszu 3 uczniowie korzystają z bezpiecznego narzędzia AI, aby ćwiczyć formułowanie jasnych i precyzyjnych poleceń.
MagicSchool.ai / Twee Mentor korzysta z tych narzędzi przed zajęciami do przygotowywania tekstów dostosowanych do poziomu znajomości języka uczniów, uproszczonych instrukcji oraz przykładowych zdań odpowiadających ich aktualnym potrzebom językowym.
Kahoot! Wykorzystywany w końcowej fazie Scenariusza 2 jako narzędzie oceniania kształtującego w formie krótkiego quizu. Uczniowie powtarzają kluczowe słownictwo związane z krytycznym myśleniem i korzystaniem z AI w angażującej formie, bez presji formalnego oceniania.
Google Slides / Canva Narzędzia przeznaczone do wykorzystania w Scenariuszu 3 do prezentowania materiałów edukacyjnych przygotowanych z pomocą AI, takich jak quizy i listy słownictwa, oraz do refleksji nad jakością przygotowanych przez siebie poleceń.

CZĘŚĆ 2 — SCENARIUSZE I ETAPY IMPLEMENTACJI

Ta sekcja zawiera trzy scenariusze zajęć stanowiące podstawę modułu. Każdy scenariusz jest zgodny ze strukturą dydaktyczną modelu TELMS i obejmuje fazę początkową, główną fazę nauki oraz fazę podsumowującą z elementami oceniania kształtującego. Scenariusze są tematycznie powiązane i wzajemnie się uzupełniają, a ich poziom złożoności oraz wymagania językowe stopniowo wzrastają. Scenariusz 1 skupia się na rozwijaniu podstawowych umiejętności samoregulacji, Scenariusz 2 przechodzi do krytycznej oceny treści generowanych przez AI, a Scenariusz 3 rozwija umiejętność samodzielnej organizacji nauki z wykorzystaniem AI.

Scenariusz 1: Buduję moje szkolne portfolio – Samoregulacja i śledzenie postępów

Docelowa grupa wiekowa

7–10 lat (możliwość adaptacji do uczniów w wieku 11–14 lat przy zwiększeniu samodzielności w wyznaczaniu celów i pisemnej refleksji)

 

Szacowany czas trwania

45 minut

 

Podsumowanie scenariusza

Uczniowie poznają podstawowe zasady samodzielnej organizacji nauki, wykonując kolejne zadania związane z zarządzaniem własną pracą. Korzystając z ClassDojo jako cyfrowego portfolio i narzędzia do monitorowania celów, uczniowie uczą się przesyłać zdjęcia swoich ukończonych prac, wybierać własne cele edukacyjne z prostego, ilustrowanego menu oraz śledzić punkty przyznawane za wykonanie zadań i dobre zachowanie. Zajęcia mają konkretny i multimodalny charakter, co pomaga ograniczyć obciążenie poznawcze uczniów, którzy niedawno przybyli do kraju. Jednocześnie wspierają rozwój najważniejszych nawyków związanych z planowaniem i monitorowaniem własnej nauki.

Scenariusz 1 – Cele edukacyjne

Cele językowe (BICS/CALP)

  • Wykonywanie instrukcji krok po kroku podczas realizacji cyfrowych zadań, wykorzystując wyrażenia służące do opisywania kolejnych etapów pracy, np. „Najpierw…”, „Potem…”, „Na koniec…”.
  • Tworzenie prostych i uporządkowanych opisów własnych prac z wykorzystaniem wzorców zdań, takich jak „To jest moja najlepsza praca, ponieważ…” i „Dzisiaj…”, wspierając rozwój podstawowych umiejętności komunikacyjnych (BICS).
  • Znajomość i stosowanie kluczowego słownictwa związanego z szkolnymi zadaniami, celami i postępami w nauce.

 

Cele cyfrowe

  • Korzystanie z platformy do zarządzania klasą i tworzenia portfolio (ClassDojo) w celu przesyłania zdjęć ukończonych prac oraz monitorowania własnych postępów. 
  • Rozwijanie podstawowych umiejętności samodzielnej organizacji i monitorowania nauki z wykorzystaniem narzędzi cyfrowych (obszar 3.4 ram DigCompEdu), w tym wyznaczania celów i śledzenia postępów w bezpiecznym, nadzorowanym środowisku cyfrowym. 
  • Korzystanie z podstawowych funkcji platform cyfrowych (przesyłanie zdjęć, panel punktów, wyznaczanie celów) za pomocą prostych poleceń w języku kraju przyjmującego.

 

Cele osobiste/społeczne

  • Rozwijanie świadomości własnego procesu nauki i poczucia samodzielności poprzez dostrzeganie i docenianie własnych osiągnięć. 
  • Budowanie pewności siebie i poczucia bezpieczeństwa poprzez dzielenie się własnymi pracami w przyjaznym, wspierającym środowisku. 
  • Rozwijanie poczucia przynależności do społeczności klasowej poprzez wspólne tworzenie portfolio.

Scenariusz 1 – Narzędzia i materiały cyfrowe

Nazwa narzędzia Cel / Uwagi dotyczące użytkowania
ClassDojo Główna platforma do tworzenia portfolio i monitorowania celów. Uczniowie zamieszczają na niej zdjęcia swoich prac oraz śledzą własne postępy i realizację wyznaczonych celów.
Seesaw (alternatywna platforma do tworzenia portfolio) Alternatywna platforma do tworzenia portfolio dla szkół, w których ClassDojo nie jest dostępne. Uczniowie mogą również dodawać do swoich prac krótkie nagrania głosowe.
Tablica interaktywna / projektor Mentor wykorzystuje je, by pokazywać krok po kroku, jak korzystać z ClassDojo. Uczniowie obserwują kolejne etapy zadania, a następnie wykonują je samodzielnie na swoich urządzeniach.
Dwujęzyczne ilustrowane karty z celami (do wydrukowania) Przygotowane przez mentora karty zawierające kluczowe słownictwo w języku kraju przyjmującego oraz językach ojczystych uczniów, uzupełnione ikonami przedstawiającymi wszystkie cele, np. „Uważnie słucham” czy „Dokańczam swoje zadania”.
MagicSchool.ai / Twee (wykorzystywane przez mentora) Mentor korzysta z tych narzędzi przed zajęciami, aby przygotować uproszczone i ilustrowane instrukcje krok po kroku dotyczące korzystania z ClassDojo, dostosowane do poziomu językowego uczniów.

Scenariusz 1 – Etapy implementacji

Faza wstępna (rozgrzewka)
[10 minut]

Mentor rozpoczyna sesję od prostego pytania zapisanego na tablicy: „Co robi dobry uczeń?”, oferując uczniom również pomoce wizualne. Uczniowie odpowiadają, wskazując obrazki na przygotowanej wcześniej tablicy przedstawiającej różne zachowania, takie jak: „słucha”, „stara się”, „dokańcza pracę”, „prosi o pomoc” czy „podnosi rękę”. Mentor wprowadza kluczowe słownictwo z zakresu BICS, korzystając z dwujęzycznych, ilustrowanych kart z celami, modeluje wymowę i zachęca uczniów do powtarzania poszczególnych wyrażeń. Wykorzystując metodę przypisywania ruchu do słów i wyrażeń (ang. TPR – Total Physical Response), mentor demonstruje każde z omawianych zachowań, np. udaje, że pisze, słucha lub podnosi rękę, jednocześnie wypowiadając odpowiadające wyrażenie w języku kraju przyjmującego. Na zakończenie mentor jasno przedstawia cel sesji: „Dzisiaj stworzymy własne szkolne portfolio – specjalną cyfrową przestrzeń, w której będziemy gromadzić swoje najlepsze prace”.

 

Główna faza nauki
[25–35 minut]

  • Mentor udostępnia swój ekran i krok po kroku pokazuje, jak korzystać z ClassDojo, opisując każdą czynność prostym i jasnym językiem, np.: „Najpierw klikamy tutaj… potem robimy zdjęcie… a następnie je przesyłamy”. Uczniowie śledzą kolejne etapy na swoich tabletach lub innych urządzeniach.
  • Aktywność A – Przesyłanie najlepszych prac: Każdy uczeń wybiera jedną ukończoną pracę, z której jest szczególnie dumny, robi jej zdjęcie i dodaje je do swojego portfolio w ClassDojo. Mentor pomaga uczniom w razie potrzeby, udzielając wsparcia technicznego oraz wskazówek językowych. Uczniowie dodają krótki opis w formie pisemnej lub nagrania głosowego, korzystając ze wzorca zdania: „To jest moja praca z [przedmiot]. Jestem z niej dumna/dumny, ponieważ…”. Uczniowie o niższym poziomie znajomości języka mogą korzystać z przygotowanego zasobu słów, który ułatwi im dokończenie wypowiedzi.
  • Aktywność B – Wyznaczanie celu edukacyjnego: Uczniowie wybierają jeden cel z ilustrowanego menu, np. „Skończę wszystkie swoje zadania” lub „Zapytam, gdy nie będę czegoś rozumieć”, a następnie dodają go do swojego profilu w ClassDojo. Mentor modeluje przykładowe wypowiedzi: „Mój cel na ten tydzień to… ponieważ…”. Uwaga dotycząca AI: System punktów i rekomendacji ClassDojo działają w tle. Mentor wyjaśnia uczniom jego rolę prostym językiem, np.: „Aplikacja pomaga nam pamiętać, nad czym pracujemy – działa jak pomocny notatnik”.

 

Faza podsumowująca i ocena kształtująca
[10 minut]

  • Uczniowie siadają w kręgu.
  • Każdy uczeń krótko prezentuje na ekranie swoją pracę i mówi o niej w jednym zdaniu, korzystając ze wzorca: „To jest… Jestem z tego dumny/dumna, ponieważ…”. Mentor udziela krótkiej, pozytywnej informacji zwrotnej.
  • Mentor prosi każdego ucznia: „Wymień jedną rzecz, którą zrobiłaś/eś dziś dobrze, i jedną rzecz, nad którą chcesz popracować następnym razem”. Uczniowie mogą odpowiedzieć ustnie, wskazać odpowiednie obrazki na kartach z celami lub zapisać jedno słowo na karteczce samoprzylepnej. Mentor obserwuje, którzy uczniowie potrafią samodzielnie korzystać z platformy, a którzy potrzebują dodatkowego wsparcia, i wykorzystuje te informacje przy planowaniu kolejnych zajęć.

Scenariusz 1 – Notatki dla nauczyciela

Notatki dotyczące adaptacji

1. Podział na grupy wiekowe:

  • Dzieci w wieku 7–10 lat: Zadbaj o to, aby zadania były przede wszystkim wizualne i angażowały ruch. Stosuj metodę TPR podczas rozgrzewki, pozwalaj uczniom reagować niewerbalnie, np. poprzez wskazywanie lub rysowanie, i do wszystkich treści wyświetlanych na ekranie dodaj zrozumiałe ikony. Ogranicz pisemne opisy do jednego zdania i pozwól uczniom nagrywać krótkie wypowiedzi głosowe jako alternatywę dla odpowiedzi pisemnych. 
  • Dzieci w wieku 11–14 lat: Stopniowo zwiększaj poziom świadomości uczniów w podejściu do własnej nauki. Poproś ich o napisanie krótkiego akapitu wyjaśniającego wybrany cel (2–3 zdania), a następnie o zapoznanie się z portfolio rówieśnika lub rówieśniczki i przekazanie mu/jej jednej pozytywnej informacji zwrotnej. Zachęć uczniów do zastanowienia się nad pytaniem: „Jaką strategię zastosujesz, aby osiągnąć swój cel?”. 

2. Wsparcie językowe (BICS) 

  • Niższy poziom biegłości językowej: Udostępnij uczniom papierowy arkusz z dwujęzycznymi wzorcami zdań i karty z celami. Pozwól im najpierw opisać swoją pracę w języku ojczystym, a następnie, przy wsparciu mentora, przygotować krótką wypowiedź w języku kraju przyjmującego. Unikaj wymagania spontanicznych wypowiedzi ustnych bez wcześniejszego przygotowania i wsparcia językowego. 
  • Wyższy poziom biegłości językowej: Zachęcaj uczniów do samodzielnego tworzenia opisów bez korzystania ze wzorców zdań oraz do wyjaśniania rówieśnikom, dlaczego wybrali dany cel w języku kraju przyjmującego. 

3. Włączanie wszystkich uczniów i ograniczenia technologiczne

Jeśli liczba urządzeń jest ograniczona, uczniowie mogą wypełnić papierową kartę „Moja najlepsza praca”, korzystając z przygotowanego szablonu. Jedno urządzenie może być wykorzystywane wspólnie przez parę uczniów do przesłania pracy. W przypadku uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (ang. SEN – Special Educational Needs) warto wcześniej wybrać dwie lub trzy możliwe opcje celów zamiast przedstawiać pełne menu oraz przygotować ilustrowane instrukcje, przedstawiające korzystanie z ClassDojo krok po kroku.

 

4. Wsparcie społeczno-emocjonalne

  • Podkreślaj, że portfolio należy do ucznia: „To jest twoje. Nikt nie będzie cię oceniał”. Unikaj tworzenia atmosfery rywalizacji związanej z liczbą zdobytych punktów. Wyznaczanie celów powinno być dla uczniów pozytywnym i osobistym doświadczeniem, a nie formą oceniania.

Rutyna refleksji

Na zakończenie sesji mentor przeprowadza z uczniami krótką refleksję z wykorzystaniem „My Learning Star” – prostego, wizualnego narzędzia dostosowanego do wieku uczniów, które pomaga im stopniowo rozwijać nawyk refleksji nad własną nauką bez konieczności posługiwania się abstrakcyjnym językiem metapoznawczym. Mentor rysuje na tablicy dużą gwiazdę i pokazuje uczniom, jak wykonać zadanie, głośno modelując własną wypowiedź: „Dziś dodałam/em swoją najlepszą pracę do portfolio. Następnym razem spróbuję napisać o tym dłuższe zdanie”. Następnie uczniowie otrzymują wydrukowany szablon gwiazdy lub rysują własną gwiazdę i uzupełniają jej dwa pola:

  • „Dzisiaj zrobiłem/zrobiłam…” – uczniowie zapisują lub rysują jedną rzecz, którą zrobili albo spróbowali zrobić podczas zajęć. Uczniowie o niższym poziomie biegłości językowej mogą odpowiedzieć jednym słowem, rysunkiem lub symbolem.
  • „Następnym razem spróbuję…” – uczniowie wskazują jedną małą i konkretną rzecz, którą chcą zrobić lepiej podczas kolejnej sesji. Mentor pomaga im, proponując wzorce zdań, np. „Następnym razem spróbuję… skończyć szybciej / poprosić o pomoc / napisać więcej słów”.

Mentor zbiera ukończone gwiazdki jako formę informacji o tym, jak uczniowie radzili sobie z zadaniami i jakie obszary wymagają dalszego wsparcia. Można je również sfotografować i dodać do portfolio uczniów w ClassDojo jako pierwszy zapis ich postępów w nauce.

Scenariusz 1 – Oczekiwane rezultaty

Oczekiwane rezultaty

  • Kompetencje cyfrowe: Uczniowie powinni być w stanie korzystać z platformy ClassDojo, przesłać co najmniej jedną pracę oraz wyznaczyć jeden osobisty cel edukacyjny. W ten sposób rozwiną podstawowe umiejętności korzystania z platformy oraz pierwsze nawyki związane z samodzielnym organizowaniem i monitorowaniem własnej nauki.
  • Kompetencje językowe: Uczniowie potrafią ułożyć co najmniej jedno zdanie w języku kraju przyjmującego, korzystając ze wzorca „To jest… Jestem z tego dumny/a, ponieważ…” lub jego odpowiednika. Ćwiczenie wspiera rozwój podstawowych umiejętności komunikacyjnych (BICS) w kontekście mówienia o własnej pracy i postępach. 
  • Kompetencje osobiste/społeczne: Uczniowie zaczynają rozwijać poczucie sprawczości i odpowiedzialności za własną naukę poprzez wskazanie jednego własnego osiągnięcia oraz jednego obszaru, nad którym chcą dalej pracować.

Scenariusz 1 – Pomysły na kraty pracy

Pomysł na kratę pracy 1 – Okładka mojego szkolnego portfolio

Narzędzie ClassDojo / Canva (wersja do druku)
Opis aktywności Uczniowie wypełniają cyfrową lub drukowaną kartę pracy „Okładka mojego szkolnego portfolio” – spersonalizowaną stronę tytułową swojego portfolio. Korzystając z funkcji personalizacji w ClassDojo lub szablonu przygotowanego w Canvie, uczniowie wybierają imię swojego awatara (nie swoje prawdziwe imię), ikonę przedstawiającą ulubiony przedmiot oraz jeden cel, który ilustrują rysunkiem lub wybraną ilustracją. Jeśli korzystanie z narzędzi cyfrowych nie jest możliwe, uczniowie otrzymują papierowy szablon i dekorują go ręcznie.
Treść Strona tytułowa zawiera: miejsce na awatar lub pseudonim ucznia;

ilustrowaną tabelę z sześcioma przedmiotami, spośród których uczeń wybiera swój ulubiony przedmiot; wzorzec zdania „Mój cel na ten tydzień to…” z ilustrowanym menu z propozycjami celów; miejsce na rysunek, w którym uczeń może przedstawić siebie jako ucznia.

Aspekt językowy Słownictwo związane z nazwami szkolnych przedmiotów, osobistymi celami oraz wyrażenia służące do opisywania siebie. Wzorzec zdania: „Mój cel na ten tydzień to…”. Przymiotniki opisujące siebie: np. „pracowita/y”, „ciekawy/a”, „pilna/y”.

 

Pomysł na kratę pracy 2 – To pomaga mi w nauce

Narzędzie Wizer.me / Liveworksheets (alternatywnie arkusz w wersji papierowej)
Opis aktywności Uczniowie wykonują cyfrowe zadanie polegające na przeciąganiu i przyporządkowywaniu elementów do jednej z dwóch kategorii: „To pomaga mi w nauce” i „To nie pomaga mi w nauce”. Każde zachowanie lub nawyk jest przedstawiony za pomocą prostej ikony, a w wersji cyfrowej uczniowie mogą również skorzystać z nagrania audio, które pomaga w wymowie. Zadanie można wykonać indywidualnie lub w parach.
Treść Elementy do przyporządkowania obejmują m.in. zdania: „Zadaję pytania, gdy czegoś nie rozumiem” (pomaga w nauce), „Podczas lekcji sprawdzam telefon” (nie pomaga w nauce), „Zapisuję nowe słowa” (pomaga w nauce), „Poddaję się, gdy jest trudno” (nie pomaga w nauce), „Sprawdzam swoją pracę przed jej zakończeniem” (pomaga w nauce) oraz „Przepisuję bez czytania” (nie pomaga w nauce). Każdemu elementowi towarzyszy prosta ikona. W wersji cyfrowej uczniowie mogą od razu sprawdzić swoje odpowiedzi i samodzielnie poprawić ewentualne błędy.
Aspekt językowy Słownictwo związane z zachowaniami i nawykami wspierającymi naukę (BICS). Uczniowie ćwiczą również formułowanie prostych wypowiedzi służących refleksji nad własną nauką, np. „Myślę, że to mi pomaga, ponieważ…”, co stanowi wprowadzenie do języka akademickiego (CALP). W zadaniu pojawiają się także proste formy poleceń, np. „Zadawaj pytania” i „Sprawdzaj swoją pracę”.

Pomysł na kratę pracy 3 – „Mój szkolny kalendarz”

Narzędzie Google Slides / arkusz w wersji papierowej
Opis aktywności Uczniowie wypełniają „Mój szkolny kalendarz” – prostą, wizualną kartę do planowania tygodnia. Mentor pokazuje na jednym przykładzie, jak ją uzupełniać, a następnie uczniowie samodzielnie wypełniają pozostałe pola. Na każdy dzień zapisują lub rysują jedno zadanie, wybierają ikonę pokazującą, jak się wobec niego czują, oraz zaznaczają je gwiazdką, gdy je wykonają. Kalendarz jest prostym narzędziem wspierającym planowanie i monitorowanie własnej pracy, z którego uczniowie mogą korzystać przez cały moduł.
Treść Karta ma formę tabeli obejmującej pięć dni tygodnia – od poniedziałku do piątku. Każdy dzień zawiera trzy pola:

„Co dzisiaj zrobię?” – miejsce na wybór jego zadania spośród kilku ilustrowanych opcji; „Jak się wobec tego czuję?” – miejsce na zaznaczenie jednego z czterech emotikonów (pewny/a siebie”, zdenerwowany/a, podekscytowany/a, niepewny/a); „Czy to zrobiłem/zrobiłam?” – miejsce na zaznaczenie wykonania zadania, np. gwiazdką lub symbolem haczyka. Poszczególne obszary tematyczne są oznaczone różnymi kolorami, co ułatwia uczniom rozróżnianie przedmiotów.

Aspekt językowy Słownictwo związane z dniami tygodnia, przedmiotami szkolnymi oraz wyrażaniem uczuć (BICS). Uczniowie korzystają ze wzorców zdań, takich jak „Dzisiaj będę…” oraz „Czuję się… w związku z tym, ponieważ…”, co stanowi wprowadzenie do języka akademickiego (CALP). Ćwiczą również liczebniki potrzebne do określania liczby zadań oraz wyrażenia określające kolejność wykonywania czynności, np. „najpierw”, „następnie” i „na koniec”.

Scenariusz 2: Sprawdź rzetelność bota AI – Krytyczne myślenie i umiejętność korzystania ze sztucznej inteligencji

Docelowa grupa wiekowa

11–14 lat (możliwość adaptacji dla uczniów w wieku 10 lat przy zastosowaniu dodatkowego wsparcia mentora)

 

Szacowany czas trwania

60 minut

 

Podsumowanie scenariusza

Mentor rozdaje uczniom krótki tekst wygenerowany przez sztuczną inteligencję (np. ChatGPT), np. krótką relację z ważnego wydarzenia albo opis społecznej instytucji. Tekst charakteryzuje się celowo wprowadzonymi błędami rzeczowymi, wyrażeniami zawierającymi uprzedzenia oraz nieuzasadnionymi uogólnieniami, przedstawionymi w taki sposób, aby całość sprawiała wrażenie wiarygodnej. Uczniowie najpierw pracują w małych grupach, a następnie wspólnie z całą klasą wcielają się w detektywów. Korzystają z rutyny myślenia „Twierdzenie, uzasadnienie, pytanie”, aby krok po kroku przeanalizować treści: określić, co twierdzi sztuczna inteligencja, wskazać dowody potwierdzające lub podważające poszczególne twierdzenia oraz sformułować pytania dotyczące informacji, których brakuje lub których nie można potwierdzić. Scenariusz uczy uczniów krytycznego i analitycznego podejścia do treści generowanych przez AI oraz pokazuje, że takie treści zawsze należy zweryfikować.

Scenariusz 2 – Cele edukacyjne

Cele językowe (BICS/CALP)

  • Rozpoznawanie i rozróżnianie faktów, opinii oraz twierdzeń zawierających uprzedzenia w tekstach pisanych (CALP). 
  • Stosowanie języka akademickiego do uzasadniania swojego stanowiska i krytycznej oceny informacji, z wykorzystaniem wzorców zdań, takich jak: „Uważam, że jest to fałszywe, ponieważ…”, „W tekście stwierdzono, że…, jednak zauważyłam/em, że…” oraz „To twierdzenie jest bezpodstawne, ponieważ…”.
  • Rozwijanie strategii rozumienia tekstu w szkolnym kontekście, takich jak śledzenie tekstu w poszukiwaniu najważniejszych twierdzeń lub zwracanie uwagi na ogólny ton wypowiedzi.

 

Cele cyfrowe

  • Krytyczna ocena wiarygodności i poprawności treści cyfrowych generowanych przez sztuczną inteligencję (obszary 2.3 i 4.2 ram DigComp).
  • Stosowanie rutyny myślenia „Twierdzenie, uzasadnienie, pytanie” do rozpoznawania błędów rzeczowych, „halucynacji” AI, uprzedzeń oraz luk logicznych zawartych w tekście. 
  • Świadomość ograniczeń sztucznej inteligencji, w tym faktu, że modele językowe mogą generować informacje brzmiące wiarygodnie, ale niezgodne z faktami.

 

Cele osobiste/społeczne

  • Zdobywanie pewności siebie w samodzielnym myśleniu oraz rozwijanie umiejętności krytycznego podejścia do treści cyfrowych, a także świadomość, że technologia wymaga nadzoru człowieka.
  • Rozwijanie umiejętności współpracy w małych grupach, okazując szacunek dla różnych interpretacji i uwzględniając argumenty przedstawiane przez innych uczniów. 
  • Rozwijanie odporności na fałszywe informacje poprzez ćwiczenie umiejętności sprawdzania informacji w bezpiecznym i uporządkowanym środowisku klasowym.

Scenariusz 2 – Narzędzia i materiały cyfrowe

Nazwa narzędzia Cel / Opis zastosowania
ChatGPT (wykorzystywany przez mentora) Mentor korzysta z niego przed zajęciami, aby przygotować tekst do ćwiczenia weryfikowania informacji. Następnie sprawdza i redaguje wygenerowany materiał oraz celowo wprowadza do niego konkretne błędy rzeczowe i stwierdzenia zawierające uprzedzenia, które uczniowie będą analizować.
Kopie tekstu wygenerowanego przez sztuczną inteligencję w formie cyfrowej lub papierowej Każdy uczeń lub para otrzymuje jedną kopię tekstu o długości ok. 150–250 słów. Tekst zawiera 3–5 możliwych do zidentyfikowania błędów rzeczowych lub uprzedzeń. W wersji dla uczniów o niższym poziomie biegłości językowej błędy mogą być dodatkowo oznaczone kolorami, aby ułatwić ich rozpoznanie.
Karta pracy na podstawie rutyny myślenia „Twierdzenie, uzasadnienie, pytanie” Trzykolumnowa karta pracy pomaga uczniom zapisywać: konkretne twierdzenia zawarte w tekście; dowody potwierdzające lub podważające daną informację (z wcześniejszej wiedzy uczniów lub udostępnionych źródeł); oraz pytania dotyczące informacji wymagających dalszego sprawdzenia.
Kahoot! (faza podsumowująca) Służy do przeprowadzenia krótkiego quizu powtórkowego dotyczącego kluczowego słownictwa i pojęć, np. „Czym jest halucynacja AI?” lub „Co oznacza słowo „uprzedzony”?”. Quiz ma charakter angażującej powtórki i nie służy formalnemu ocenianiu.
MagicSchool.ai / Twee (wykorzystywane przez mentora) Mentor korzysta z tych narzędzi przed zajęciami, aby przygotować wzorce zdań dostosowane do poziomu językowego uczniów oraz listy akademickiego słownictwa dla uczniów potrzebujących dodatkowego wsparcia podczas analizy tekstu.

Scenariusz 2 – Implementacja

Faza wstępna (rozgrzewka)
[10 minut]

  • Mentor rozpoczyna zajęcia od pytania: „Czy komputer może się mylić?”. Uczniowie przez około 30 sekund dyskutują w parach, a następnie dzielą się swoimi pomysłami z klasą. 
  • Mentor wprowadza pojęcia „halucynacji” AI i uprzedzeń, posługując się prostym przykładem: „Wyobraźcie sobie, że pytacie bardzo pewnego siebie rówieśnika o drogę do miejsca, w którym nigdy wcześniej nie był. Może odpowiedzieć bardzo przekonująco, ale jego wskazówki mogą być całkowicie błędne”. Taka analogia pomaga uczniom zrozumieć, że odpowiedź brzmiąca wiarygodnie nie zawsze musi być prawdziwa. 
  • Mentor przedstawia trzykolumnową kartę na podstawie rutyny myślenia „Twierdzenie, uzasadnienie, pytanie” i pokazuje, jak z niej korzystać, wykorzystując jedno przykładowe zdanie z innego tekstu, który nie jest częścią ćwiczenia. Na tablicy umieszcza kluczowe słownictwo akademickie: twierdzenie, dowód, uprzedzenie, halucynacja, weryfikacja, źródło. Przed rozpoczęciem zadania uczniowie przepisują słownictwo lub robią zdjęcie tablicy, aby móc korzystać z niego podczas dalszej pracy.

 

Główna faza nauki
[25–35 minut]

  • Mentor rozdaje uczniom tekst wygenerowany przez sztuczną inteligencję. 
  • Ćwiczenie A – Indywidualne czytanie (8 minut): Uczniowie czytają tekst w ciszy i oznaczają go dwoma kolorami: jednym zaznaczają stwierdzenia, które uznają za poprawne, a drugim te, które wydają im się podejrzane lub wymagają sprawdzenia. W przypadku uczniów o niższym poziomie biegłości językowej 2–3 zdania mogą zostać oznaczone znakiem zapytania, by ułatwić uczniom rozpoczęcie pracy z tekstem.
  • Ćwiczenie B – Grupowa analiza (15 minut): Uczniowie wypełniają kartę pracy „Twierdzenie, uzasadnienie, pytanie” w 3–4-osobowych grupach. Mentor obserwuje pracę grup i zadaje pytania pomocnicze, np.: „Co sprawia, że uważasz, że to może być błędne?”, „Gdzie możesz to sprawdzić?” oraz „To fakt, czy opinia?”. Modeluje również język akademicki, pokazując uczniom, jak uzasadniać swoje odpowiedzi, np.: „Uważam, że to twierdzenie jest fałszywe, ponieważ w tekście napisano…, ale wiem, że…”. 
  • Ćwiczenie C – Dzielenie się wnioskami z całą klasą (7 minut): Każda grupa wybiera jedną osobę, która przedstawia najważniejsze wnioski z ich pracy. Mentor zapisuje na tablicy wskazane błędy i wspólnie z klasą sprawdza, które informacje są poprawne, a które wymagają dodatkowej weryfikacji. 
  • Na zakończenie mentor prowadzi krótką dyskusję: „Dlaczego sztuczna inteligencja może popełniać takie błędy?” oraz „Czego uczy nas to o odpowiedzialnym korzystaniu z narzędzi AI podczas nauki?”.

 

Faza podsumowująca i ocena kształtująca
[10 minut]

Za pomocą quizu (8–10 pytań) na platformie Kahoot! mentor sprawdza wiedzę uczniów na temat najważniejszych pojęć i zagadnień z zajęć, m.in. definicje uprzedzeń, halucynacji AI i twierdzenia. Quiz zawiera również pytania typu prawda/fałsz dotyczące możliwości sztucznej inteligencji oraz krótkie sytuacje wymagające oceny wiarygodności informacji, np.: „Sztuczna inteligencja twierdzi, że stolicą Australii jest Sydney. Czy jest to wiarygodna informacja? Co robisz?” Po quizie mentor zadaje zadanie na zakończenie: „Wyjaśnij w jednym zdaniu, dlaczego nie należy korzystać ze sztucznej inteligencji jako jedynego źródła informacji”. Uczniowie zapisują odpowiedzi na papierowym arkuszu lub w swoim cyfrowym portfolio (ClassDojo lub Seesaw). Mentor zbiera odpowiedzi, aby wykorzystać je do zaplanowania kolejnych zajęć oraz dostosowania poziomu wsparcia do potrzeb uczniów.

Scenariusz 2 – Notatki dla nauczyciela

Notatki dotyczące adaptacji

  1. Podział na grupy wiekowe
  • Dzieci w wieku 11–12 lat: Wybierz tekst dotyczący konkretnego i dobrze znanego tematu, np. znanej postaci historycznej lub popularnego wydarzenia sportowego, aby uczniowie mogli wykorzystać swoją wcześniejszą wiedzę podczas oceny przedstawionych twierdzeń. Ogranicz liczbę błędów do trzech i oznacz zawierające je zdania kolorami. Przygotuj również listę wzorców zdań, które uczniowie mogą wykorzystać podczas pracy. 
  • Dzieci w wieku 13–14 lat: Wybierz bardziej złożony temat społeczny lub naukowy, np. dane dotyczące zmian klimatycznych lub zagadnienie związane z polityką historyczną. Zwiększ liczbę błędów do pięciu i uwzględnij co najmniej jeden subtelny przykład stronniczości, np. dobór słów nacechowanych wartościująco, a nie błąd rzeczowy. Zachęcaj uczniów do samodzielnego formułowania pytań, bez korzystania z gotowych wzorców.

 

2. Wsparcie językowe

  • Niższy poziom biegłości językowej: Rozdaj uczniom dwujęzyczne zbiory kluczowego słownictwa związanego z analizą tekstu, np. wyrazy typu „twierdzenie”, „dowód”, „stronniczość”, „halucynacja” i „weryfikacja”. Pozwól im wypełnić kartę pracy w języku ojczystym, a następnie, przy wsparciu mentora, przetłumaczyć najważniejsze wyrażenia na język kraju przyjmującego. 
  • Wyższy poziom biegłości językowej: Zachęć uczniów do napisania krótkiego akapitu podsumowującego trzy najważniejsze błędy, które znaleźli. Mogą wykorzystać wzorce akademickich zdań z ćwiczenia „Solo–Duo–Group Exchange” przedstawionego w podręczniku metodologicznym.

 

3. Włączanie uczniów i specjalne potrzeby edukacyjne

  • W przypadku uczniów mających trudności z czytaniem udostępnij wersję audio tekstu, nagraną przez mentora lub wygenerowaną z wykorzystaniem narzędzia takiego jak ElevenLabs. 
  • W przypadku uczniów o bardzo ograniczonej znajomości języka połącz ich w pary z rówieśnikami o większej biegłości językowej i przydziel im rolę „osoby zapisującej dowody” – ucznia, który zapisuje informacje wskazane przez partnera lub partnerkę. Dzięki temu można ograniczyć wymagania związane z samodzielnym czytaniem, a jednocześnie zapewnić wszystkim uczniom aktywny udział w zadaniu. 

 

4. Wsparcie społeczno-emocjonalne

  • Buduj atmosferę ciekawości, a nie oceniania. Możesz podkreślić: „Jesteśmy detektywami, a nie krytykami”. Warto również zaznaczyć, że nawet dorośli i eksperci mogą czasem zostać wprowadzeni w błąd przez sztuczną inteligencję. Sprawdzanie informacji jest umiejętnością potrzebną każdemu, a nie testem inteligencji. Unikaj wskazywania przed całą grupą, którzy uczniowie mają trudności ze znalezieniem błędów.

 

Rutyna refleksji

Na zakończenie zajęć mentor zaprasza uczniów do krótkiej refleksji w formie „przyrzeczenia weryfikatorów faktów”. Uczniowie uzupełniają zdanie: „Od teraz, gdy będę korzystać ze sztucznej inteligencji do nauki, zawsze będę…”. Swoje odpowiedzi zapisują na kartkach, a następnie dodają je do swoich cyfrowych portfolio. Refleksja pomaga uczniom połączyć umiejętności krytycznej oceny informacji rozwijane podczas zajęć z korzystaniem ze sztucznej inteligencji w praktyce, które będą ćwiczyć w Scenariuszu 3. Dzięki temu każdy uczeń formułuje własną, konkretną zasadę na przyszłość.

Scenariusz 2 – Oczekiwane rezultaty

Oczekiwane rezultaty

  • Kompetencje cyfrowe: Uczniowie potrafią wskazać co najmniej dwa błędy rzeczowe lub stronniczości w tekście wygenerowanym przez sztuczną inteligencję, wykorzystując w praktyce kompetencje z obszaru 1.2 – „Ocena danych, informacji i treści cyfrowych” ram DigComp. 
  • Kompetencje językowe: Uczniowie formułują co najmniej dwa krótkie pisemne stwierdzenia o charakterze analitycznym, korzystając ze wzorców zdań akademickich, np. „Uważam, że jest to fałszywe, ponieważ…”. W ten sposób rozwijają znajomość języka edukacji szkolnej (CALP) w kontekście krytycznej analizy i argumentowania.
  • Kompetencje osobiste/społeczne: Uczniowie potrafią w sposób rzeczowy i z szacunkiem podważać wiarygodność informacji pochodzących ze źródeł cyfrowych oraz współpracować w grupie przy gromadzeniu dowodów i formułowaniu wspólnych wniosków.

Scenariusz 2 – Pomysły na kraty pracy

Pomysł na kratę pracy 1 – Sztuczna inteligencja twierdzi, że...

Narzędzie Google Slides / arkusz w wersji papierowej
Opis aktywności Uczniowie wypełniają trzykolumnową kartę pracy „Twierdzenie, uzasadnienie, pytanie”, która stanowi główne narzędzie do analizy w Scenariuszu 2. Karta zawiera trzy wstępnie przygotowane wiersze – po jednym dla każdego twierdzenia – i pomaga uczniom przejść od prostego wskazywania informacji do formułowania argumentów opartych na dowodach. W wersji cyfrowej uczniowie mogą wpisywać swoje odpowiedzi i udostępniać slajdy mentorowi, który na bieżąco śledzi ich postępy.
Treść Karta pracy zawiera trzy kolumny: „Sztuczna inteligencja twierdzi, że…” – uczniowie cytują lub parafrazują w niej konkretne stwierdzenie z tekstu; „Dowody, które potwierdzają lub podważają to stwierdzenie” – gdzie uczniowie zapisują to, co wiedzą, lub informacje znalezione podczas krótkiego wyszukiwania; „Moje pytanie na ten temat” – tutaj uczniowie zapisują to, czego jeszcze chcą się dowiedzieć. Każdy wiersz dotyczy innego stwierdzenia zawartego w tekście wygenerowanym przez AI. Na dole karty znajduje się pole do refleksji: „Najważniejszą rzeczą, jaką odkryłem/am, było… ponieważ…”.
Aspekt językowy Rozwój znajomości słownictwa akademickiego związanego z rozumieniem tekstu i jego krytyczną analizą (CALP), m.in.: twierdzenie, dowód, zaprzeczenie, uzasadnienie, weryfikacja, rzetelny, fałszywy, stronniczy, niepotwierdzony. Uczniowie korzystają ze wzorców zdań wspierających formułowanie argumentacji, np.: „W tekście napisano, że…, jednak uważam, że…”, „To stwierdzenie nie jest uzasadnione, ponieważ…” oraz „Chciałbym/łabym dowiedzieć się więcej na temat…”.

Pomysł na kratę pracy 2 – Prawda, fałsz czy nie da się stwierdzić?

Narzędzie Wizer.me / Liveworksheets
Opis aktywności Uczniowie wypełniają cyfrową ankietę pod hasłem „Prawda, fałsz czy nie da się stwierdzić?”, w której oceniają osiem krótkich stwierdzeń pochodzących z różnych treści wygenerowanych przez sztuczną inteligencję, takich jak streszczenia wiadomości, odpowiedzi na pytania z quizów czy opisy wydarzeń historycznych. Przy każdym stwierdzeniu wybierają jedną z trzech odpowiedzi i zapisują lub dyktują jednozdaniowe uzasadnienie. Ćwiczenie utrwala słownictwo związane z krytyczną oceną informacji, wprowadzone w głównej części scenariusza, i pozwala uczniom zastosować tę umiejętność w odniesieniu do różnych rodzajów treści.
Treść Osiem krótkich stwierdzeń dotyczących różnych tematów, m.in. historii, nauki i bieżących wydarzeń. Nie pochodzą one z tekstu analizowanego w głównej części zajęć. Każde stwierdzenie zawiera oznaczenie źródła, np. „Podsumowanie wygenerowane przez AI”, „Odpowiedź AI na pytanie z quizu” lub „Biografia wygenerowana przez AI”. Wersja cyfrowa zawiera również system podpowiedzi. Jeśli uczeń nie jest pewien odpowiedzi, może kliknąć odpowiednie pole, aby wyświetlić pytanie pomocnicze, np. „Co już wiesz na ten temat?”.
Aspekt językowy Rozwój znajomości słownictwa związanego z krytyczną oceną informacji, m.in.: prawda, fałsz, niepewne, weryfikacja, dowód, źródło (CALP). Uczniowie korzystają ze wzorca zdania wyrażającego uzasadnienie, np.: „Myślę, że to jest [prawda/fałsz/nie można tego stwierdzić], ponieważ…”. Wprowadzane są również wyrażenia łączące zdania, które pomagają uczniom porządkować argumenty, np.: „jednakże”, „z drugiej strony”, „to sugeruje, że…”.

Pomysł na kratę pracy 3 – Plakat dotyczący bezpieczeństwa podczas korzystania z AI

Narzędzie Canva / Google Slides (alternatywnie papierowy plakat)
Opis aktywności Uczniowie pracują w parach nad przygotowaniem prostego „Plakatu dotyczącego bezpieczeństwa podczas korzystania z AI” przeznaczonego dla młodszych uczniów, który może zostać wywieszony w klasie szkoły podstawowej. Plakat powinien zawierać: jedną podstawową zasadę bezpiecznego korzystania ze sztucznej inteligencji, jeden przykład błędu lub tzw. „halucynacji” AI i jedną wskazówkę dotyczącą sprawdzania poprawności informacji wygenerowanych przez AI. Zadanie pozwala uczniom utrwalić najważniejsze treści z zajęć i wykorzystać je w praktycznym, komunikacyjnym zadaniu, w którym odbiorcami są inni uczniowie.
Treść Uczniowie korzystają z zestawu ilustrowanych szablonów zasad i przykładów błędów dostępnych na wspólnej tablicy w Canvie lub w prezentacji Google Slides. W każdej sekcji wybierają odpowiednie treści lub tworzą własne i dostosowują ją do potrzeb odbiorców. Plakat ma prostą, przejrzystą i wizualną formę, a ikony pomagają przedstawiać informacje również bez użycia tekstu. Gotowy plakat można wydrukować i wywiesić w klasie lub udostępnić uczniom w wersji cyfrowej.
Aspekt językowy Tworzenie wypowiedzi w trybie rozkazującym potrzebnym do formułowania zasad bezpieczeństwa, np. „Zawsze sprawdzaj…”, „Nigdy nie używaj sztucznej inteligencji jako jedynego źródła informacji…” (BICS → CALP). Uczniowie poznają również słownictwo związane z bezpiecznym i krytycznym korzystaniem z AI, m.in.: halucynacja, weryfikować, źródło, rzetelny, wiarygodny. Ćwiczą także formułowanie prostych wyjaśnień, np. „Przykładem błędu AI jest…, ponieważ…”, co wspiera stopniowy rozwój znajomości języka akademickiego (CALP).

Scenariusz 3: Wsparcie w nauce z wykorzystaniem AI – Samoregulacja uczenia się i nauka wspomagana sztuczną inteligencją

Docelowa grupa wiekowa

11–14 lat (możliwość adaptacji dla uczniów w wieku 10 lat przy zastosowaniu uproszczonych wzorców zdań)

 

Szacowany czas trwania

45 minut

 

Podsumowanie scenariusza

W oparciu o krytyczne podejście do sztucznej inteligencji rozwinięte w Scenariuszu 2, uczniowie uczą się korzystać z AI jako narzędzia wspierającego naukę, zawsze pod ścisłym nadzorem mentora. Mentor wprowadza zasady formułowania poleceń dla AI – jasnych, szczegółowych i jednoznacznych instrukcji, które pozwolą im uzyskać przydatne materiały edukacyjne, takie jak quizy, listy słownictwa czy podsumowania tematów. Uczniowie ćwiczą przekształcanie niejasnych poleceń w bardziej precyzyjne, oceniają jakość otrzymanych odpowiedzi i zastanawiają się, w jaki sposób umiejętność świadomego korzystania z AI może wspierać ich w samodzielnej nauce. Na zakończenie każdy uczeń przygotowuje jeden spersonalizowany materiał do powtórki wygenerowany z pomocą AI, który następnie dodaje do swojego portfolio.

Scenariusz 3 – Cele edukacyjne

Cele językowe (BICS/CALP)

  • Umiejętność formułowania jasnych, jednoznacznych i szczegółowych poleceń oraz pytań w języku kraju przyjmującego (CALP). 
  • Stosowanie precyzyjnego słownictwa akademickiego związanego z przedmiotami szkolnymi podczas formułowania poleceń, np. „Utwórz pięć pytań wielokrotnego wyboru na temat obiegu wody na poziomie B1”. 
  • Ocenianie jakości i poprawności treści generowanych przez sztuczną inteligencję z wykorzystaniem krytycznego podejścia rozwiniętego w Scenariuszu 2 oraz słownictwa takiego jak: „poprawny”, „niepełny”, „stronniczy” i „niepotwierdzony”.

 

Cele cyfrowe

  • Formułowanie poleceń dla narzędzi AI w celu tworzenia przydatnych i spersonalizowanych materiałów do nauki z wykorzystaniem narzędzia konwersacyjnego opartego na sztucznej inteligencji, pod nadzorem mentora (obszar 2.2 ram DigComp – tworzenie i modyfikowanie treści; obszar 3.4 ram DigCompEdu – samoregulacja nauki).
  • Ocenianie jakości i poprawności treści generowanych przez AI oraz rozpoznawanie sytuacji, w których odpowiedź wymaga poprawienia, uzupełnienia lub doprecyzowania.
  • Rozwijanie nawyku samodzielnego i świadomego korzystania z narzędzi cyfrowych poprzez włączanie materiałów przygotowanych przez AI do własnej strategii uczenia się.

 

Cele osobiste/społeczne

  • Rozwijanie samodzielności i poczucia sprawczości w nauce poprzez aktywne planowanie i organizowanie własnej pracy. 
  • Budowanie pewności siebie w posługiwaniu się językiem kraju przyjmującego poprzez wykorzystywanie go do komunikacji z narzędziem AI w celu realizacji konkretnych zadań związanych z nauką. 
  • Zdolność do krytycznej analizy dotyczącej roli AI we własnej nauce oraz rozwijanie świadomego i odpowiedzialnego podejścia do korzystania z AI.

Scenariusz 3 – Narzędzia i materiały cyfrowe

Nazwa narzędzia Cel / Opis zastosowania
Bezpieczne konwersacyjne narzędzie AI / ChatGPT (pod nadzorem mentora) Uczniowie korzystają z nich pod nadzorem mentora, aby ćwiczyć formułowanie poleceń oraz oceniać jakość materiałów edukacyjnych wygenerowanych przez AI. Mentor na bieżąco monitoruje wszystkie interakcje.
Karty z ćwiczeniami dotyczących formułowania poleceń dla AI (do druku) Te wcześniej przygotowane karty pokazują, jak przekształcać ogólne pytania i polecenia w bardziej szczegółowe. Karty są wykorzystywane podczas krótkiej rozgrzewki, aby wprowadzić zasadę precyzyjnego formułowania poleceń. Mentor przygotowuje je z wykorzystaniem MagicSchool.ai lub Twee.
MagicSchool.ai / Twee (wykorzystywane przez mentora) Mentor korzysta z tych narzędzi przed zajęciami, aby przygotować przykładowe polecenia dla AI na trzech poziomach trudności – podstawowym, średnio zaawansowanym i zaawansowanym – oraz materiały wyjaśniające zasady formułowania poleceń dostosowane do poziomu językowego uczniów.
Google Slides / Canva Uczniowie wykorzystują te narzędzia w końcowej fazie zajęć do zaprezentowania grupie materiałów edukacyjnych przygotowanych za pomocą AI oraz do krótkiej oceny ich jakości i poprawności.
ClassDojo / Seesaw Uczniowie dodają materiały przygotowane z pomocą AI do swojego cyfrowego portfolio. Dzięki temu rezultaty pracy ze Scenariusza 3 są powiązane z monitorowaniem celów i postępów wprowadzonym w Scenariuszu 1.

Scenariusz 3 – Implementacja

Faza wstępna (rozgrzewka)
[10 minut]

  • Mentor rozpoczyna zajęcia od krótkiej gry „Ogólne czy precyzyjne?” Na tablicy wyświetla dwie wersje polecenia: Wersja A: „Opowiedz mi o historii”. Wersja B: „Utwórz pięć pytań wielokrotnego wyboru na temat przyczyn wybuchu I wojny światowej dla 13-letniego ucznia uczącego się języka polskiego jako drugiego języka”. 
  • Mentor zadaje uczniom pytanie: „Które polecenie pozwoli uzyskać bardziej użyteczną odpowiedź? Dlaczego?”. Uczniowie przez dwie minuty dyskutują w parach. 
  • Mentor wprowadza pojęcie formułowania poleceń dla AI i wyjaśnia je w prosty sposób: „Polecenie to instrukcja, którą przekazujemy sztucznej inteligencji. Dobre polecenie jest jasne, szczegółowe i dokładnie określa, czego potrzebujemy”. 
  • Mentor wprowadza kluczowe słownictwo związane z tematem zajęć: „polecenie”, „precyzyjne”, „generować”, „oceniać”, „poprawiać”, „dokładne”. Uczniowie otrzymują karty pracy dotyczące formułowania poleceń, a mentor pokazuje, jak krok po kroku przekształcić niejasne polecenie w bardziej precyzyjne.

 

Główna faza nauki
[25–35 minut]

  • Ćwiczenie A – Formułowanie poleceń (10 minut): Uczniowie pracują w parach i przekształcają trzy ogólne polecenia w bardziej precyzyjne. Korzystają z podanego szablonu i określają odbiorcę materiałów, ich temat, liczbę potrzebnych elementów, poziom trudności i format materiału. Mentor udziela informacji zwrotnej i pomaga w doborze słownictwa. Następnie każda para porównuje swoją propozycję z inną i wspólnie wybierają najbardziej szczegółową wersję.
  • Ćwiczenie B – Tworzenie materiałów do nauki (15 minut): Uczniowie pracują pod nadzorem mentora i wykorzystują najlepszą wersję swojego polecenia, by wygenerować krótki quiz na temat poruszony na zajęciach, listę dziesięciu kluczowych terminów z definicjami lub krótkie podsumowanie tematu zajęć. Następnie oceniają wygenerowane treści w oparciu o rutynę myślenia „Twierdzenie, uzasadnienie, pytanie”, zadając sobie pytania: „Czy wygenerowane treści są poprawne? Czy czegoś w nich brakuje? Czy odpowiadają poleceniu?”.
  • Ćwiczenie C – Poprawki i refleksja (5 minut): Uczniowie zaznaczają błędy w wygenerowanych materiałach w Google Slides lub Canvie i zapisują jedno zdanie wyjaśniające, czy wykorzystają je do nauki i dlaczego.

 

Faza podsumowująca i ocena kształtująca
[10 minut]

  • Uczniowie krótko prezentują grupie materiały edukacyjne wygenerowane przez sztuczną inteligencję (przez 1–2 minuty). Opowiadają, o co poprosili AI, czy narzędzie właściwie zrozumiało ich polecenie oraz co chcieliby zmienić w wygenerowanych materiałach.
  • Następnie mentor rozpoczyna krótką grupową refleksję, zadając uczniom pytania typu: „Co sprawia, że polecenie jest skuteczne?”, „Kiedy sztuczna inteligencja może pomóc w nauce?”, „Kiedy nie warto z niej korzystać?”. 
  • Na zakończenie uczniowie dokańczają zdanie: „Gdy wykorzystuję sztuczną inteligencję do nauki, zawsze…”. Następnie dodają do swojego portfolio w ClassDojo lub Seesaw wygenerowane materiały wraz z zaznaczonymi błędami oraz uzupełnionym zdaniem wyjściowym. W ten sposób zamykają proces nauki rozpoczęty w Scenariuszu 1.

Scenariusz 3 – Notatki dla nauczyciela

Notatki dotyczące adaptacji

  1. Podział na grupy wiekowe: 
  • Dzieci w wieku 11–12 lat: Przygotuj szablon z czterema polami do uzupełnienia: temat, format, liczba elementów i poziom trudności. Ograniczy to liczbę decyzji, które uczniowie muszą podjąć samodzielnie. W tej grupie warto ograniczyć korzystanie z AI do przygotowania listy słownictwa. 
  • Dzieci w wieku 13–14 lat: Zrezygnuj z gotowego szablonu i zachęć uczniów do samodzielnego formułowania poleceń. Po wygenerowaniu materiałów poproś ich o wskazanie i poprawienie błędów oraz wyjaśnienie wprowadzonych zmian. Warto również poruszyć kwestię etyczną: „Czy przesyłanie nauczycielom materiałów wygenerowanych przez AI jako własną pracę jest uczciwe?”.

2. Wsparcie językowe:

  • Niższy poziom biegłości językowej: Pozwól uczniom najpierw przygotować polecenie w języku ojczystym, a następnie, przy wsparciu mentora, przełożyć je na język kraju przyjmującego. Alternatywnie uczeń może podyktować treść polecenia, korzystając z prostych słów, które zapisze mentor.
  • Wyższy poziom biegłości językowej: Zachęć uczniów do napisania dwóch zdań oceniających wygenerowane materiały, np.: „Materiały wygenerowane przez AI były przydatne, ponieważ… Zauważyłem/am jednak, że…”.

3. Włączanie wszystkich uczniów i ograniczenia technologiczne: 

  • W przypadku problemów z dostępem do Internetu mentor może wcześniej przygotować trzy lub cztery materiały wygenerowane przez AI. Uczniowie oceniają je w oparciu o rutynę myślenia „Twierdzenie, uzasadnienie, pytanie”, zamiast najpierw samodzielnie generować materiały.
  • W przypadku uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi mentor może wcześniej wypełnić jedno pole w szablonie, a uczniom polecić uzupełnienie pozostałych.

4. Odpowiedzialne korzystanie z AI:

  • Scenariusz powinien obejmować krótką rozmowę na temat odpowiedzialnego korzystania z AI do nauki. Mentor omawia z uczniami, kiedy warto korzystać z AI, np. do tworzenia materiałów do ćwiczeń, sprawdzania słownictwa czy podsumowywania notatek, oraz kiedy nie jest to właściwe, np. gdy uczeń przedstawia wygenerowaną pracę jako własną lub wykorzystuje AI zamiast samodzielnie myśleć. Takie podejście pomaga uczniom zrozumieć zasady uczciwego korzystania z AI i rozwijać odpowiedzialne nawyki w środowisku cyfrowym.

 

Rutyna refleksji

Mentor kończy moduł ćwiczeniem „Moje zobowiązania edukacyjne”. Uczniowie uzupełniają krótką refleksję składającą się z trzech części: 1. „Dowiedziałam/em się, że sztuczna inteligencja może mi pomóc w…” 2. „Dowiedziałem/am się, że sztuczna inteligencja nie może zastąpić…” 3. „Moje osobiste zobowiązanie dotyczące nauki to…” Uczniowie zapisują swoje refleksje i dodają je do portfolio wraz z „Przyrzeczeniem weryfikatora faktów” ze Scenariusza 2. W ten sposób dokumentują swoje kolejne doświadczenia i refleksje związane z wykorzystywaniem AI w nauce. Ćwiczenie podsumowuje przewodnią myśl modułu: samodzielni uczniowie świadomie i krytycznie decydują, kiedy i w jaki sposób korzystać z narzędzi AI.

Scenariusz 3 – Oczekiwane rezultaty

Oczekiwane rezultaty

  • Kompetencje cyfrowe: Uczniowie potrafią sformułować co najmniej jedno precyzyjne polecenie w języku kraju przyjmującego i wykorzystają je do wygenerowania odpowiednich materiałów do nauki. W ten sposób w praktyce wykorzystują kompetencje związane z korzystaniem z zasobów cyfrowych (obszar 2 ram DigComp) oraz samoregulacją nauki (obszar 3.4 ram DigCompEdu).
  • Kompetencje językowe: Uczniowie potrafią formułować bardziej złożone i precyzyjne polecenia w języku docelowym, dostosowane do celu i odbiorcy, a także napisać krótką ocenę jakości materiałów wygenerowanych przez AI, wykorzystując język akademicki. 
  • Kompetencje osobiste/społeczne: Uczniowie potrafią podejmować świadome i krytyczne decyzje dotyczące tego, kiedy i w jaki sposób korzystać z narzędzi AI w nauce, a następnie odnoszą się do tych decyzji w krótkiej refleksji zamieszczonej w swoim portfolio.

Scenariusz 3 – Pomysły na kraty pracy

Pomysł na kratę pracy 1 – Warsztaty formułowania poleceń dla AI

Narzędzie Materiał do druku / Prezentacje Google
Opis aktywności Uczniowie pracują z arkuszem „Warsztaty formułowania poleceń dla AI”, który zawiera pięć coraz bardziej złożonych i nieprecyzyjnych poleceń. Ich zadaniem jest przekształcenie każdego z nich w bardziej dokładne i szczegółowe polecenie, korzystając z kryteriów poznanych podczas rozgrzewki: „Kto jest odbiorcą?”, „Jakiego tematu dotyczą generowane materiały?”, „Ile elementów i na jakim poziomie zaawansowania chcą je wygenerować?”, „Jaki format mają mieć wygenerowane materiały?”. Ćwiczenie odbywa się w parach. Uczeń A pracuje nad poleceniami 1, 3 i 5, a uczeń B nad poleceniami 2 i 4. Następnie uczniowie porównują swoje propozycje i wspólnie wybierają najlepszą wersję każdego polecenia.
Treść Pięć ogólnych poleceń dotyczących różnych przedmiotów i poziomów trudności, np. „Opowiedz mi o zwierzętach” (nauka, poziom początkujący), „Wyjaśnij historię” (historia, poziom średnio zaawansowany) czy „Pomóż mi z matematyką” (matematyka, poziom zaawansowany). Przy każdym poleceniu uczniowie korzystają z krótkiej listy kontrolnej i zapisują jego poprawioną wersję. Przy pierwszym zadaniu znajduje się przykładowe, bardziej precyzyjne polecenie, które służy jako wzorzec.
Aspekt językowy Rozwijanie znajomości precyzyjnego słownictwa potrzebnego do formułowania poleceń (CALP), m.in.: konkretny, ogólny, generować, format, poziom trudności, istotny, odpowiedni. Uczniowie korzystają ze wzorca zdania pomagającego formułować polecenia, np.: „Utwórz [liczba] [format] na temat [temat] dla ucznia w wieku [wiek/poziom], uczącego się [język]”. Ćwiczą również formułowanie zdań oceniających ich własne polecenia, np.: „To polecenie jest lepsze, ponieważ…”.

Pomysł na kratę pracy 2 – Oceń moje polecenie

Narzędzie Wizer.me / Liveworksheets
Opis aktywności Uczniowie wykonują cyfrowe ćwiczenie „Oceń moje polecenie”, w którym oceniają osiem przykładów pod względem jakości jako: doskonałe, dobre, wymaga poprawy, zbyt ogólne. Następnie wybierają z listy konkretny powód uzasadniający każdą ocenę. Ćwiczenie pomaga uczniom rozpoznawać cechy skutecznych i nieskutecznych poleceń oraz rozwija znajomość słownictwa potrzebnego do oceny własnej pracy i późniejszej refleksji w portfolio. Automatyczna informacja zwrotna w Wizer.me pozwala od razu sprawdzić swoje odpowiedzi.
Treść Osiem przykładów poleceń dotyczących różnych przedmiotów i o różnym stopniu dokładności. Przy każdym przykładzie uczniowie wybierają ocenę z rozwijanego menu i dopasowują odpowiednie uzasadnienie, np. „Za krótkie”, „Nie określono tematu”, „Jasne i dokładne”, „Nie określono poziomu trudności”. Na końcu znajduje się pytanie zachęcające do zastanowienia się: „Jaki jest najważniejszy element dobrego polecenia? Opisz w jednym zdaniu.”.
Aspekt językowy Rozwój znajomości słownictwa służącego do oceny jakości poleceń (CALP), m.in.: dokładne, szczegółowe, ogólne, kompletne, niepełne, istotne, przydatne. Uczniowie ćwiczą również wyrażenia służące do porównywania, np.: „To polecenie jest lepsze niż…, ponieważ…”. Rozwijają także świadomość językową, ucząc się, jak dobór słów i poziom ilość szczegółów zawartych w poleceniu wpływają na jakość wygenerowanych treści.

Pomysł na kratę pracy 3 – Moje narzędzia AI do nauki

Narzędzie ClassDojo / Seesaw
Opis aktywności Uczniowie uzupełniają swoje portfolio o wpis pod hasłem „Moje narzędzia AI do nauki” – uporządkowany zapis ich pracy, refleksji i postępów, który łączy elementy ze wszystkich trzech scenariuszy. Wpis zawiera: zdjęcie lub zrzut ekranu materiału do nauki wygenerowanego przez AI podczas zajęć; krótką ocenę materiału (trzy zdania), np. „Materiał był pomocny, ponieważ…”, „Poprawiłbym/abym…”, „Zmieniłbym/abym…”; „Przyrzeczenie weryfikatora faktów” ze Scenariusza 2; „Moje zobowiązania edukacyjne” ze Scenariusza 3. Wpis pozwala mentorowi śledzić rozwój samodzielności uczniów oraz ich umiejętność świadomego korzystania z AI w nauce.
Treść Wpis do portfolio ma formę cyfrowej strony podzielonej na cztery sekcje: 

  • Sekcja 1 – Mój najlepszy materiał do nauki: przesłany zrzut ekranu; 
  • Sekcja 2 – Moja ocena: trzy zdania przygotowane z wykorzystaniem wzorców zdań; 
  • Sekcja 3 – Moje przyrzeczenie: „Przyrzeczenie weryfikatora faktów” ze Scenariusza 2; 
  • Sekcja 4 – Moje zobowiązania edukacyjne: trzyczęściowa refleksja ze Scenariusza 3.

Mentor przekazuje informacje zwrotne za pośrednictwem funkcji przesyłania wiadomości w ClassDojo lub narzędzia do komentowania głosowego w Seesaw.

Aspekt językowy
  • Rozwijanie umiejętności formułowania refleksji i oceny własnej pracy z wykorzystaniem wzorców zdań (CALP), np.: „Materiał był pomocny, ponieważ…”, „Poprawiłbym/abym…”, „Zmieniłbym/abym…”.
  • Rozwijanie znajomości słownictwa związanego z samoregulacją uczenia się, m.in.: „cel”, „zaangażowanie”, „strategia”, „poprawa”, „analiza”. 
  • Ćwiczenie wyrażeń potrzebnych do sfomułowania samooceny, np.: „Nauczyłam/em się…”, „Muszę jeszcze popracować nad…”, „Mój następny krok to…”.

CZĘŚĆ 3 – OCENA KSZTAŁTUJĄCA

Ocenianie w ramach modułu ma charakter wyłącznie kształtujący, nieformalny i wspierający. Jego celem jest zbieranie informacji, które pomagają mentorowi doskonalić sposób prowadzenia zajęć oraz wspierać uczniów w rozwijaniu umiejętności samooceny, a nie wystawianie ocen. Wszystkie strategie oceniania są zgodne z podejściem opisanym w modelu TELMS: cenią relacje, mają jasno określoną strukturę i odpowiadają na społeczne oraz emocjonalne potrzeby uczniów z doświadczeniem migracji.

3.1 Obserwacja

We wszystkich trzech scenariuszach mentor obserwuje zaangażowanie uczniów, sposób posługiwania się językiem oraz korzystania z narzędzi cyfrowych. Mentor zwraca szczególną uwagę na następujące zachowania:

  • Scenariusz 1: Czy uczniowie potrafią samodzielnie korzystać z ClassDojo, przesyłać zdjęcia i wyznaczać cele? Czy korzystają ze wzorców zdań, np. „To jest … Jestem z tego dumny/a, ponieważ…” bez konieczności częstego ich powtarzania? Czy czują się swobodnie, dzieląc się swoją pracą z grupą, czy potrzebują dodatkowego wsparcia?
  • Scenariusz 2: Czy uczniowie aktywnie pracują z kartą pracy „Twierdzenie, uzasadnienie, pytanie”, czy raczej powtarzają odpowiedzi innych? Czy potrafią wyjaśnić, dlaczego dane stwierdzenie jest niepoprawne, korzystając z poznanego słownictwa? Czy uważnie analizują pytania w Kahoot!, czy raczej odpowiadają bez zastanowienia?
  • Scenariusz 3: Czy uczniowie potrafią przekształcić niejasne polecenia w bardziej szczegółowe i precyzyjne? Czy potrafią wskazać co najmniej jeden problem w materiałach wygenerowanych przez AI? Czy wykorzystują słownictwo służące do oceny jakości i poprawności treści, które poznali podczas zajęć?

 

Obserwacje są zapisywane nieformalnie w krótkich notatkach mentora lub cyfrowo, z wykorzystaniem funkcji notatek w ClassDojo. Mentor nie przerywa zajęć, aby je zapisywać — notatki sporządza bezpośrednio po zakończeniu każdego scenariusza.

3.2 Pytania podsumowujące i autorefleksja

Każdy scenariusz kończy się krótkim pytaniem lub zadaniem refleksyjnym, które pozwala uczniom pokazać, czego się nauczyli, bez presji formalnego oceniania. Odpowiedzi dostarczają również mentorowi informacji wykorzystywanych w planowaniu kolejnych zajęć:

Zadanie podsumowujące – Scenariusz 1 „Wymień jedną rzecz, którą zrobiłeś/aś dziś dobrze, i jedną rzecz, nad którą chcesz popracować następnym razem.” Uczniowie mogą odpowiedzieć ustnie lub pisemnie, a osoby o niższym poziomie biegłości językowej mogą korzystać z dwujęzycznego zbioru słownictwa.
Zadanie podsumowujące – Scenariusz 2 „Wyjaśnij w jednym zdaniu, dlaczego nie należy korzystać ze sztucznej inteligencji jako jedynego źródła informacji.” Uczniowie zapisują odpowiedzi na arkuszu z pytaniem, w razie potrzeby korzystając ze wzorca zdania: „Nie powinienem/Nie powinnam korzystać ze sztucznej inteligencji jako jedynego źródła informacji, ponieważ…”.
Zadanie podsumowujące – Scenariusz 3 Dokończ zdanie: „Kiedy używam sztucznej inteligencji podczas nauki, zawsze…” Uczniowie zapisują swoją odpowiedź i dodają ją do swojego portfolio. Staje się ona zarówno zapisem ich pracy, jak i osobistym zobowiązaniem dotyczącym korzystania z AI do nauki.

 

Mentor przegląda odpowiedzi między sesjami, aby zaobserwować, którzy uczniowie potrzebują dodatkowego wsparcia i odpowiednio dostosować kolejne zajęcia.

3.3 Ocena rówieśnicza

Ocena rówieśnicza jest elementem każdego scenariusza i odbywa się w prostej, uporządkowanej i wspierającej formie:

  • Scenariusz 1 – Prezentacja portfolio: Uczniowie krótko prezentują swoje prace, a pozostali przekazują jedną pozytywną informację zwrotną, opierając się na wzorcu: „Podoba mi się twoje portfolio, ponieważ…”. Ćwiczenie pomaga budować atmosferę wzajemnego wsparcia i zachęca uczniów do dzielenia się swoją pracą.
  • Scenariusz 2 – Wspólna analiza twierdzeń: Podczas pracy w małych grupach uczniowie odnoszą się do pomysłów i uzasadnień rówieśników, korzystając ze zwrotów: „Zgadzam się, ponieważ…” lub „Dodałbym/abym, że…”. Przed rozpoczęciem ćwiczenia mentor modeluje sposób korzystania z tych wyrażeń.
  • Scenariusz 3 – Wymiana poleceń: Pary wymieniają się poprawionymi poleceniami z karty pracy i udzielają sobie informacji zwrotnej według prostej zasady „Dwie mocne strony i jedna rzecz do poprawy”. Mentor obserwuje pracę uczniów i pomaga im formułować konkretną i konstruktywną informację zwrotną.

3.4 Refleksja mentora

Po każdym scenariuszu mentor przeprowadza krótką refleksję, odpowiadając na następujące pytania: 

  • Którzy uczniowie wykazali się szczególnie mocnymi stronami, a którzy potrzebowali dodatkowego wsparcia?
  • Czy uczniowie czuli się swobodnie korzystając z narzędzi AI?
  • Czy mentor zapewnił uczniom odpowiednie wsparcie i jasno podkreślił, że użycie AI zawsze wymaga krytycznego podejścia i kontroli człowieka? 
  • Czy narzędzia cyfrowe działały prawidłowo i czy uczniowie potrafili korzystać z nich zgodnie z celem zadań? 
  • Co warto zmienić w sposobie udzielania wsparcia lub w organizacji zajęć podczas kolejnej sesji?

 

Wnioski z refleksji mentora są wykorzystywane przy planowaniu kolejnych scenariuszy. Jeśli na przykład obserwacje i zadania podsumowujące ze Scenariusza 1 pokażą, że część uczniów nie czuje się jeszcze pewnie podczas samodzielnego korzystania z ClassDojo, mentor może rozpocząć Scenariusz 2 od krótkiego, pięciominutowego ćwiczenia z dodatkowym wsparciem, zanim przejdzie do właściwego zadania. Jeśli natomiast odpowiedzi ze Scenariusza 2 pokażą, że uczniowie mają trudności z wyjaśnieniem, dlaczego AI może generować błędne informacje, mentor może poświęcić więcej czasu na omówienie tego zagadnienia w Scenariuszu 3 przed rozpoczęciem pracy nad formułowaniem poleceń.

Mentor wykorzystuje również wpisy w portfolio uczniów w ClassDojo lub Seesaw jako zapis ich postępów w całym module. Przegląda zgromadzone prace i refleksje ze wszystkich trzech scenariuszy, aby śledzić wzrost samodzielności w nauce oraz rozwój kompetencji językowych oraz umiejętności krytycznego myślenia.

CZĘŚĆ 4 – DODATKOWE UWAGI I INFORMACJE KONTEKSTOWE

4.1 Rozważania kulturowe i kontekstowe

Polska w ostatnich latach zmieniła się z kraju, z którego znaczna część ludności emigrowała, w kraj przyjmujący coraz więcej migrantów. Proces ten nasilił się szczególnie po wybuchu wojny w Ukrainie w 2022 r., kiedy liczba cudzoziemców przebywających w Polsce wzrosła do około 2,5 miliona. Większość uczniów z doświadczeniem migracji uczęszczających obecnie do polskich szkół stanowią osoby z Ukrainy, choć do szkół w większych miastach uczęszczają również uczniowie z Białorusi, Rosji, Azji Środkowej i krajów afrykańskich.

W przypadku realizacji modułu w polskich szkołach szczególne znaczenie mają następujące czynniki kulturowe i kontekstowe:

  • Dostęp do technologii i kompetencje cyfrowe: Polskie szkoły są na ogół dobrze wyposażone w infrastrukturę cyfrową, a wielu uczniów ma podczas lekcji dostęp do tabletów lub laptopów. Uczniowie, którzy niedawno przybyli do Polski, zwłaszcza osoby z doświadczeniem życia w strefach konfliktu, mogą jednak mieć trudności z nauką oraz ograniczone doświadczenie w korzystaniu z cyfrowych platform edukacyjnych. Mentor nie powinien zakładać, że uczniowie korzystali wcześniej z narzędzi takie jak ClassDojo.
  • Podejście do sztucznej inteligencji: Uczniowie z Ukrainy i innych krajów Europy Wschodniej mogą mieć różne doświadczenia związane z wykorzystaniem AI i narzędzi cyfrowych w edukacji. Dlatego krytyczne podejście do AI, rozwijane w Scenariuszach 2 i 3, jest szczególnie istotne. Uczniowie, którzy wcześniej nie byli zachęcani do krytycznego oceniania źródeł cyfrowych, mogą potrzebować dodatkowego wyjaśnienia i modelowania takiego sposobu pracy.
  • Potrzeby społeczno-emocjonalne: Uczniowie z doświadczeniem migracji, zwłaszcza osoby, które doświadczyły przymusowego przesiedlenia lub traumy, mogą nie czuć się komfortowo podczas zadań wymagających dzielenia się osobistymi doświadczeniami lub porównywania się z rówieśnikami. Dlatego temat samoregulacji powinien być przedstawiany w kontekście rozwoju, postępów i samodzielności, a nie braków czy trudności. Dzielenie się pracami z innymi powinno zawsze być dobrowolne, a uczniom, którzy nie chcą prezentować swoich prac publicznie, mentor powinien zapewnić możliwość wykonania zadania indywidualnie.

4.2 Korelacja z podstawami programowymi

Moduł jest odpowiada założeniom polskiej podstawy programowej w kilku obszarach:

  • Informatyka / edukacja cyfrowa: Program nauczania informatyki w szkole podstawowej i ponadpodstawowej obejmuje kompetencje związane z bezpiecznym i odpowiedzialnym korzystaniem z technologii cyfrowych, krytyczną oceną informacji dostępnych w Internecie oraz świadomym korzystaniem z narzędzi opartych na sztucznej inteligencji. Scenariusze 2 i 3 rozwijają te umiejętności poprzez ćwiczenia związane z algorytmicznym myśleniem i oceną wiarygodności treści cyfrowych.
  • Edukacja obywatelska / rozwój osobisty i społeczny: Tematyka modułu, obejmująca samoregulację, osobistą odpowiedzialność i świadome korzystanie z technologii cyfrowych, wpisuje się w cele edukacji obywatelskiej i społecznej zawarte w polskiej podstawie programowej. Zajęcia wspierają rozwój samodzielności, odpowiedzialności oraz umiejętności krytycznego podejścia do informacji.
  • Kompetencje interdyscyplinarne: Polskie ramy edukacyjne uwzględniają europejskie kompetencje kluczowe, w tym umiejętność uczenia się i kompetencje cyfrowe. Moduł rozwija oba te obszary, dzięki czemu może być wykorzystywany w zakresie różnych przedmiotów oraz w ramach dodatkowego wsparcia językowego, zajęć wyrównawczych i pracy z uczniami potrzebującymi indywidualnego wsparcia.

Hiszpania (poziom krajowy)

Moduł jest zgodny z hiszpańskim programem nauczania (LOMLOE) i wpisuje się w kilka obszarów kompetencji:

  • Informatyka / edukacja cyfrowa: obowiązkowy przedmiot „Tecnología y Digitalización” w ramach ESO (Real Decreto 217/2022) obejmuje pięć bloków tematycznych, w tym umiejętność rozwiązywania złożonych problemów, programowanie i robotykę oraz zrównoważone i świadome korzystanie z technologii cyfrowych. W czwartej  klasie uczniowie pracują również z aplikacjami opartymi na sztucznej inteligencji, rozwijając krytyczne i etyczne podejście do ich wykorzystania. Scenariusze 2 i 3 modułu bezpośrednio wspierają rozwój tych kompetencji.
  • Edukacja obywatelska / rozwój osobisty i społeczny: obowiązkowy przedmiot „Educación en Valores Cívicos y Éticos” (Real Decreto 217/2022) rozwija krytyczne i samodzielne myślenie, odpowiedzialne uczestnictwo w życiu społecznym oraz bezpieczne korzystanie z technologii informacyjno-komunikacyjnych. Cele te są bezpośrednio związane z naciskiem modułu na samoregulację nauki oraz odpowiedzialne korzystanie z technologii cyfrowych.
  • Kompetencje interdyscyplinarne: kluczowa kompetencja „Competencia Personal, Social y de Aprender a Aprender” (CPSAA), jedna z ośmiu kompetencji kluczowych określonych w ramach LOMLOE (Real Decreto 157/2022), obejmuje m.in. samoświadomość, samoregulację, efektywne zarządzanie czasem i informacjami oraz rozwijanie strategii uczenia się przez całe życie. Kompetencje te odpowiadają głównym założeniom modułu.

Katalonia (poziom regionalny)

Moduł jest zgodny z katalońskim programem nauczania i wpisuje się w kilka obszarów kompetencji:

  • Informatyka / edukacja cyfrowa: Dekret 175/2022 uwzględnia przedmiot „Tecnologia i Digitalització” na poziomie ESO, obejmujący m.in. rozwój umiejętności rozwiązywania złożonych problemów oraz odpowiedzialne, krytyczne i świadome korzystanie ze sztucznej inteligencji jako nowy obszar kompetencji cyfrowych.
  • Edukacja obywatelska / rozwój osobisty i społeczny: obszar „Educació en Valors Cívics i Ètics” skupia się na rozwoju krytycznego i samodzielnego myślenia oraz uwzględnia refleksję nad etycznymi wyzwaniami związanymi ze sztuczną inteligencją. Założenia te bezpośrednio łączą się ze Scenariuszami 2 i 3.
  • Kompetencje interdyscyplinarne: kluczowa kompetencja CPSAA zakłada rozwinięcie przez uczniów własnych strategii uczenia się i stopniowe zwiększanie ich samodzielności. Obejmuje ona strategie poznawcze, metapoznawcze i motywacyjne i ściśle odpowiada charakterystycznemu dla modułu naciskowi na samoregulację uczenia się.

Holandia

Moduł jest zgodny z holenderskim programem nauczania w zakresie kilku obszarów kompetencji:

  • Informatyka / edukacja cyfrowa: nowe ustawowe kompetencje „kerndoelen digitale geletterdheid”, opracowane przez SLO i zaplanowane do wdrożenia w 2027 r., wyraźnie uwzględniają „AI-geletterdheid”, czyli umiejętność świadomego i krytycznego korzystania ze sztucznej inteligencji. Obejmują m.in. rozumienie podstawowego działania systemów AI, wpływu algorytmów na treści wyświetlane w Internecie oraz krytyczną ocenę narzędzi opartych na AI. Założenia te są bezpośrednio związane z zadaniami realizowanymi w Scenariuszach 2 i 3, dotyczącymi weryfikowania informacji oraz formułowania precyzyjnych poleceń dla AI.
  • Edukacja obywatelska / rozwój osobisty i społeczny: równolegle opracowywane kompetencje „kerndoelen burgerschap” obejmują m.in. obszary „Społeczeństwo i demokracja” oraz „Kwestie społeczne”. Podkreślają znaczenie krytycznego i odpowiedzialnego uczestnictwa w życiu społecznym, w tym świadomego korzystania z systemów cyfrowych.
  • Kompetencje interdyscyplinarne: choć „leren leren” („uczenie się, jak się uczyć”) nie stanowi odrębnego ustawowego obszaru (kerndoel), rozwijanie samodzielności w nauce jest ważnym elementem holenderskiej edukacji. Nauczyciele stopniowo zwiększają samodzielność uczniów, wykorzystując odpowiednio dobrane strategie, możliwość wyboru oraz informację zwrotną. Podejście to odpowiada stopniowemu ograniczaniu wsparcia w module i jego naciskowi na rozwijanie samoregulacji uczenia się.

Chorwacja

Moduł jest zgodny z założeniami chorwackiego programu nauczania i wpisuje się w kilka obszarów kompetencji:

  • Informatyka / edukacja cyfrowa: program nauczania „Kurikulum Informacijske i digitalne kompetencije” oraz eksperymentalny program CARNET „Umjetna inteligencija: od koncepta do primjene” rozwijają wiedzę uczniów na temat sztucznej inteligencji oraz jej etycznych i społecznych konsekwencji. Uczą również świadomego, krytycznego i odpowiedzialnego korzystania z technologii cyfrowych.
  • Edukacja obywatelska / rozwój osobisty i społeczny: interdyscyplinarny obszar „Građanski odgoj i obrazovanje” rozwija umiejętności krytycznego myślenia i komunikowania się, wspierając odpowiedzialne uczestnictwo w życiu społecznym. Kładzie również nacisk na odpowiedzialność oraz działanie na rzecz dobra wspólnego, co odpowiada społecznym celom modułu.
  • Kompetencje interdyscyplinarne: interdyscyplinarny obszar „Učiti kako učiti” („Uczenie się, jak się uczyć”) koncentruje się na samoregulacji uczenia się oraz rozwijaniu umiejętności zarządzania własnymi emocjami i motywacją. Uczniowie poznają i oceniają różne strategie uczenia się, ucząc się dobierać je do konkretnej sytuacji. Podejście to jest bezpośrednio związane z głównym założeniem modułu, jakim jest stopniowe rozwijanie samodzielności i umiejętności organizowania własnej nauki.

4.3 Bibliografia

Przejdź do treści